ABC
da Inform
´
atica
Sistema para Gerenciamento de Aulas
em Laborat
´
orios de Inform
´
atica
Smith && Aravecchia && all
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 2
Sum´ario
1 Apresentac¸
˜
ao 9
1.1 Uma pergunta simples. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
2 1ºAno: o Be-A-B
´
a 71
2.1 1ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
2.2 1ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
2.3 1ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
2.4 1ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
2.5 1ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
2.6 1ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
2.7 1ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
2.8 1ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
2.9 1ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
2.10 1ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
2.11 1ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
2.12 1ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
2.13 1ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.14 1ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.15 1ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.16 1ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
2.17 1ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
2.18 1ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
2.19 1ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
2.20 1ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
2.21 1ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
2.22 1ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
2.23 1ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
2.24 1ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
2.25 1ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
2.26 1ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
2.27 1ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
3
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
2.28 1ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
2.29 1ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
2.30 1ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
2.31 1ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
2.32 1ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
3 2ºAno: o ABC 79
3.1 2ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
3.2 2ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
3.3 2ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
3.4 2ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
3.5 2ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.6 2ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.7 2ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.8 2ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.9 2ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.10 2ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.11 2ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.12 2ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.13 2ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.14 2ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
3.15 2ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
3.16 2ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
3.17 2ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
3.18 2ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
3.19 2ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
3.20 2ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
3.21 2ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
3.22 2ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
3.23 2ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
3.24 2ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
3.25 2ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
3.26 2ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
3.27 2ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
3.28 2ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
3.29 2ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
3.30 2ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
3.31 2ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
L
A
T
E
X 4
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
3.32 2ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
4 3ºAno: bits bem escovados. 91
4.1 3ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.2 3ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.3 3ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.4 3ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.5 3ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.6 3ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.7 3ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.8 3ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.9 3ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.10 3ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
4.11 3ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
4.12 3ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
4.13 3ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
4.14 3ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
4.15 3ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
4.16 3ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
4.17 3ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
4.18 3ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
4.19 3ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
4.20 3ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
4.21 3ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
4.22 3ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
4.23 3ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
4.24 3ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
4.25 3ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
4.26 3ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
4.27 3ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
4.28 3ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104
4.29 3ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
4.30 3ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
4.31 3ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
4.32 3ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
L
A
T
E
X 5
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5 4ºAno: Hack’n Roll 109
5.1 4ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
5.2 4ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
5.3 4ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
5.4 4ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
5.5 4ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
5.6 4ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
5.7 4ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
5.8 4ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.9 4ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.10 4ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.11 4ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.12 4ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
5.13 4ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
5.14 4ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
5.15 4ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
5.16 4ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
5.17 4ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
5.18 4ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
5.19 4ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
5.20 4ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
5.21 4ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.22 4ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.23 4ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.24 4ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
5.25 4ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
5.26 4ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
5.27 4ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
5.28 4ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
5.29 4ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
5.30 4ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
5.31 4ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
5.32 4ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
L
A
T
E
X 6
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6 5ºAno: Science && bits! 129
6.1 5ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
6.2 5ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
6.3 5ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
6.4 5ºAno - M
ˆ
es 1 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
6.5 5ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
6.6 5ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
6.7 5ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
6.8 5ºAno - M
ˆ
es 2 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
6.9 5ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
6.10 5ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170
6.11 5ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
6.12 5ºAno - M
ˆ
es 3 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
6.13 5ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
6.14 5ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
6.15 5ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
6.16 5ºAno - M
ˆ
es 4 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
6.17 5ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183
6.18 5ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185
6.19 5ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187
6.20 5ºAno - M
ˆ
es 5 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
6.21 5ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
6.22 5ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193
6.23 5ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
6.24 5ºAno - M
ˆ
es 6 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
6.25 5ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199
6.26 5ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
6.27 5ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203
6.28 5ºAno - M
ˆ
es 7 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205
6.29 5ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
6.30 5ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
6.31 5ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
6.32 5ºAno - M
ˆ
es 8 - Aula-4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
7 Querida professora desesperada... 215
L
A
T
E
X 7
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 8
Cap´ıtulo 1
Apresenta¸ao
Querida professora:
N
˜
ao entre em p
ˆ
anico!
Eu sei que tempos sombrios e caminhos tortuosos
voc
ˆ
e trilhou, at
´
e chegar aqui, sei tamb
´
em das tempestades que
se apresentam no horizonte, e conhec¸o o mal que aflige seu
corac¸
˜
ao, professora:
A chegada do novo BNCC de Tecnologia, e as novas
normas de educac¸
˜
ao, que imp
˜
oem o ensino de tecnologia nas
escolas, a partir de 2023.
Mas n
˜
ao entre em p
ˆ
anico: voc
ˆ
e n
˜
ao est
´
a sozinha! Este
material veio para ajud
´
a-la a enfrentar os desafios que a tecno-
logia colocou em seu caminho!
Eu sei, eu sei, eu sei...
J
´
a sei de tudo o que voc
ˆ
e vai dizer, professora.
Decor e salteado!
Sei que voc
ˆ
e vai reclamar da vida, do Universo e tudo
mais, todo dia, na cabec¸a do instrutor de inform
´
atica... mas a
raiva leva ao medo e o medo leva ao caminho sombrio da Forc¸a.
9
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Voc
ˆ
e s
´
o vai encontrar dor e sofrimento, se continuar
por a
´
ı, professora.
Computadores s
´
o funcionam de um jeito, pelo menos
neste Universo: por meio de c
´
odigos bin
´
arios, zero e um, ponto.
Simples assim!
O computador n
˜
ao
´
e como um carro, que pode andar
com o pneu quase cheio.
No computador, o ”pneu” est
´
a cheio ou n
˜
ao!
N
˜
ao existe meio termo, ou margem para negociac¸
˜
ao,
ou jeitinho, nem regra burocr
´
atica que mude isso.
A menos que voc
ˆ
e possa alterar as leis da F
´
ısica.
Computadores s
˜
ao m
´
aquinas, cujo funcionamento
deve ser sempre muito preciso, e devidamente programado,
previamente.
Em outras palavras: eles respondem somente da
forma que foram programados para responder.
N
˜
ao espere um bolo de laranja ali, se voc
ˆ
e o alimentou
com bananas, porque isto n
˜
ao vai acontecer!
E algu
´
em ainda tem que programar a receita antes de
ligar o ”forno”, e por escrito, ou tamb
´
em n
˜
ao tem ”bolo”nenhum.
E a brincadeira acaba a
´
ı, com uma turma de
crianc¸as frustradas, e uma professora desesperada, recla-
mando do Instrutor de Inform
´
atica.
Mas nesta hora, professora, voc
ˆ
e s
´
o pode reclamar
com o Universo, porque
´
e assim que ele funciona.
N
˜
ao mate o mensageiro:
´
e assim que os el
´
etrons se
movem pelo tecido espac¸o-tempo, dentro de um computador, a
menos que voc
ˆ
e possa alterar as leis da F
´
ısica.
Lhamento!
Funciona assim: se a professora quer uma aula, esta
aula tem necessariamente que ser programada por algu
´
em, de
um jeito ou de outro, e por escrito!
L
A
T
E
X 10
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
E n
˜
ao
´
e programar ”qualquer joguinho”,
´
e programar
UM determinado jogo (ou UMA determinada atividade did
´
atica
ESPEC
´
IFICA), para cada fase de aprendizado, cada dia, de
cada aula, numa sequencia precisa.
S
˜
ao 384 aulas, se considerarmos do 1º ano Funda-
mental ao 3º ano M
´
edio.
Boa sorte, coordenador!
Divirta-se!
Mas lembre-se de que, se
´
e muito trabalho escrever
384 aulas, digitar 2 milh
˜
oes de linhas de c
´
odigo
´
e trabalho im-
poss
´
ıvel. Afinal,
´
e para isso que computadores servem.
Pois bem,
´
e disTRo que trata este material:
Um Sistema de Gerenciamento para Labo-
rat
´
orios de Inform
´
atica, que pode ser adaptado
a qualquer disciplina, com qualquer Projeto Pe-
dag
´
ogico, de qualquer Escola, nos termos do BNCC,
e que sirva para criar, editar, gerenciar e distribuir to-
das as atividades did
´
aticas, pela pr
´
opria rede local da
escola, de maneira f
´
acil, r
´
apida, livre, gratuita, segura
e autom
´
atica.
E tem que ser autom
´
atico, seu Alexandre?
Tem, professora, n
˜
ao existe outro meio.
´
E o que fazem as grandes instituic¸
˜
oes de ensino, na
ess
ˆ
encia: criam uma lista, com todo o material did
´
atico, e o dis-
ponibilizam numa p
´
agina WEB.
Simples assim!
O que
´
e t
˜
ao dif
´
ıcil?
L
A
T
E
X 11
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
A linguagem L
A
T
E
X, combinada ao Shell e Python, nos
oferece a possibilidade de criar uma p
´
agina web gigantesca, que
vai funcionar mesmo para uma escola pequena e com poucos
recursos.
E n
˜
ao apenas criar um cronograma detalhado de aulas,
mas gerenciar uma vasta colec¸
˜
ao de imagens, arquivos, aplica-
tivos, videos e links para internet.
Basta apertarmos o bot
˜
ao power de todos os PCs, logo
pela manh
˜
a, e esperar que /bin/bash fac¸a o restante.
Em 10 minutos, todos os computadores estar
˜
ao pron-
tos, e a aula programada para hoje estar
´
a a um clique de
dist
ˆ
ancia de todos os alunos.
E ainda sobrou tempo pro ”tio” tomar um caf
´
e. Viram
como
´
e f
´
acil?
Obrigado, Comunidade Software Livre!
A tecnologia entrou na escola sem pedir licenc¸a, da
mesma forma que o fez em todas as outras esferas da socie-
dade.
E temos que lidar com ela, gostemos ou n
˜
ao, ela est
´
a
a
´
ı, em todos os lugares.
Reclamem com Alan Turing.
´
E um caminho sem volta: a datilografia n
˜
ao vai voltar
para o curriculum, o mime
´
ografo j
´
a est
´
a no museu, e a cader-
neta est
´
a prestes a ser aposentada.
Eu sei que isso te assusta, professora, afinal, voc
ˆ
e n
˜
ao
foi preparada para este mundo digital, que estamos vendo hoje.
Mas eu tenho um segredo pr
´
a te contar: eu tamb
´
em
n
˜
ao!
Nasci em 1974, a escola que frequentei me preparou
para um mundo industrial, mec
ˆ
anico, burocr
´
atico. T
´
ınhamos
que decorar a tabuada, e a calculadora era praticamente uma
heresia.
L
A
T
E
X 12
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Afinal, quem poderia imaginar, nos anos 80, que hoje
ter
´
ıamos praticamente um computador em cada resid
ˆ
encia, e
mais: no bolso de cada pessoa?!
Ali
´
as, pouqu
´
ıssimas pessoas da nossa gerac¸
˜
ao de pro-
fessores tiveram acesso
`
a computac¸
˜
ao, antes de chegar na Fa-
culdade, por um motivo simples: n
˜
ao havia computadores, na-
quela
´
epoca.
E mesmo os professores mais jovens, que tinham um
computador em casa, durante a inf
ˆ
ancia, n
˜
ao tiveram o ensino
formal de computac¸
˜
ao, n
˜
ao aprenderam sequer os rudimentos
do pensamento computacional, que est
´
a sendo implantado
pelo BNCC, durante a fase de alfabetizac¸
˜
ao.
Isso nos coloca um grande problema: como vamos
ensinar aquilo que n
˜
ao aprendemos?
Ou pior: aprendemos pela l
´
ogica errada, do jeito er-
rado, e na hora errada!
Certas habilidades s
´
o podem ser efetivamente desen-
volvidas, como sabemos, na inf
ˆ
ancia.
E o pensamento computacional
´
e uma delas: voc
ˆ
e
at
´
e pode aprender a programar, na fase adulta. Mas dificilmente
chegar
´
a ao mesmo n
´
ıvel de algu
´
em que aprendeu sobre algo-
ritmos na inf
ˆ
ancia.
Depois, quando seu vizinho vem reclamar ”dessa ju-
ventude que n
˜
ao trabalha, n
˜
ao estuda e s
´
o fica o dia inteiro com
o celular na m
˜
ao”, s
´
o posso dizer:
´
e claro!
S
´
o posso sair em defesa dos ”meninos”, afinal, n
˜
ao s
˜
ao
eles que espalham virus e fake news, nem soltam nudes nos
grupinhos de familia (pausa para risada de g
ˆ
enio do mal)!
Os mais jovens, os adolescentes de hoje, pelo me-
nos, conseguem se virar relativamente bem, no mundo digi-
tal, mesmo n
˜
ao tendo tido quase nenhum ensino formal, em
computac¸
˜
ao.
Poderia ser melhor,
´
e verdade, se os ”adultos” soubes-
sem brincar...
Pois
´
e! Acharam que eu n
˜
ao iria falar isso?
L
A
T
E
X 13
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Os ”adultos”
´
e que s
˜
ao o grande problema, quando fa-
lamos do ensino de tecnologia nas escolas, especialmente nos
anos fundamentais!
Quem est
´
a na faixa de 30 anos ou mais, geralmente
n
˜
ao teve contato com a tecnologia t
˜
ao cedo, mas hoje s
˜
ao pro-
fessores e gestores escolares, dos mais variados n
´
ıveis e... sur-
presa!
Respons
´
aveis por implementar o ensino de tecnologia
nas escolas!
Sobrou (novamente) para o professor! E tamb
´
em o co-
ordenador, o diretor, o gestor, o supervisor mas, no final das
contas,
´
e o instrutor de inform
´
atica quem ”tem que dar um
jeito”.
Como se ele fosse a fada dos dentes!
S
´
o que, como eu expliquei l
´
a atr
´
as, quando falamos
de computadores, s
´
o existe um jeito: programando da forma
correta.
N
˜
ao tem ”jeitinho”, lembram? O computador n
˜
ao pode
andar com o pneu ”meio cheio”. Lhamento.
Na pr
´
atica, o instrutor de inform
´
atica
´
e quem tem que
resolver o problema, sempre de
´
ultima hora, mal remunerado
e sob as condic¸
˜
oes mais adversas (pr
´
a n
˜
ao dizer absurdas)
poss
´
ıveis.
Ent
˜
ao, este material
´
e tamb
´
em (e especialmente) para
o instrutor de inform
´
atica que, acredito, ter
´
a grande prazer em
abrir seu terminal Shell, editar uns arquivos em L
A
T
E
X, Python
ou /bin/bash, e dizer:
”N
˜
ao se desespere, professora!
N
˜
ao entre em p
ˆ
anico.
Cuide bem deste arquivo, padawan.
Lembre-se de que, com grandes poderes, grandes
responsabilidades voc
ˆ
e ter
´
a.
E que a Forc¸a esteja com voc
ˆ
e!
L
A
T
E
X 14
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Quando falamos de computac¸
˜
ao e tecnologia, dentro
das escolas, n
˜
ao se trata apenas de ensinar o que
´
e um bit ou
um Byte, e sim de uma forma de pensar, que n
˜
ao se pode
aprender adequadamente, sen
˜
ao na inf
ˆ
ancia.
Responda r
´
apido: voc
ˆ
e tinha um Atari na mesa da sala,
em casa, quando tinha 10 anos de idade?
Nem eu, mas vi o Atari chegar e conquistar toda uma
gerac¸
˜
ao de nerds.
Sim, o nerd, lembra dele? Aquele garoto esquisito, so-
zinho no p
´
ateo da escola, que lidava com bullying diariamente,
sabem o nerd da escola?
Pois bem, o nerd j
´
a imaginava, l
´
a nos anos 80, um
mundo cheio de computadores. Quer
´
ıamos carros voadores e
naves espaciais, tamb
´
em.
Assim como voc
ˆ
e, o nerd tamb
´
em cresceu, mas apren-
deu a gostar de computadores, e muitos nerds daquele tempo
se tornaram professores de computac¸
˜
ao, ou instrutores de in-
form
´
atica, com a ingl
´
oria tarefa de ajudar a Escola nessa traves-
sia, de um m
´
etodo de ensino industrial, para um m
´
etodo focado
no mundo digital.
S
´
o que o video-game deixou de ser coisa de nerd: est
´
a
nas m
˜
aos de quase toda crianc¸a, hoje, gostemos disso ou n
˜
ao.
Redes sociais, celulares, com
´
ercio eletr
ˆ
onico, vi-
gil
ˆ
ancia automatizada, carros computadorizados, com
´
ercio glo-
bal, tudo isso j
´
a
´
e rotina, e a ind
´
ustria j
´
a vem substituindo seus
funcion
´
arios por rob
ˆ
os e programas de computador, h
´
a um bom
tempo.
O site Code.org, com menos de 30 professores, tem
dezenas de milh
˜
oes de alunos, e avalia todos automaticamente,
um por um, e no instante em que o aluno responde uma quest
˜
ao.
´
E uma nova Revoluc¸
˜
ao Industrial, muito maior e princi-
palmente: muito mais r
´
apida, para lidarmos.
L
A
T
E
X 15
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Portanto o tempo
´
e curto, e o futuro dos jovens est
´
a
sendo trac¸ado agora, neste exato momento, numa velocidade
antes inimagin
´
avel: TeraBytes por segundo.
Bem vinda ao s
´
eculo XXI, professora!
Estamos falando de computac¸
˜
ao qu
ˆ
antica e inte-
lig
ˆ
encia artificial, portanto n
˜
ao h
´
a mais tempo a perder.
Este trabalho, o ABC da Inform
´
atica, se tornou ne-
cess
´
ario h
´
a alguns anos, quando percebi que
´
e imposs
´
ıvel, do
ponto de vista t
´
ecnico, que um Laborat
´
orio de Computac¸
˜
ao,
de uma Escola qualquer, seja administrado segundo padr
˜
oes e
m
´
etodos do tempo das nossas bisav
´
os, como
´
e hoje, na maioria
das escolas.
Acontece que orientar nossos jovens, quanto
`
a esta
nova realidade que se imp
˜
oe,
´
e dever da Escola, e
´
e tarefa pr
´
a
ontem!
Porque os avanc¸os tecnol
´
ogicos est
˜
ao cada vez mais
r
´
apidos, e as mudanc¸as na sociedade tamb
´
em.
Desde costumes at
´
e o mercado de trabalho est
˜
ao so-
frendo mudanc¸as cada vez mais r
´
apidas, e quem n
˜
ao as acom-
panhar ter
´
a muitos problemas!
E, quando digo Escola, sabemos nas costas de quem
a bomba tinha que cair, amiguinhos: nas nossas, claro, porque
tudo cai nas costas do professor, sempre!
Mas como falei: n
˜
ao se desespere, n
˜
ao entre em
p
ˆ
anico! Porque este material foi desenvolvido para ajud
´
a-la
nessa travessia, do mundo mec
ˆ
anico para o digital.
´
E mais que um livro did
´
atico sobre inform
´
atica:
´
e um
sistema digital gratuito, quase um banco de dados para o ge-
renciamento de aulas, focado em tecnologia.
Qualquer escola pode baixar, instalar em seus com-
putadores e adaptar
`
a sua realidade ou ao seu pr
´
oprio projeto
pedag
´
ogico.
Foi desenvolvido para ser uma simples p
´
agina web
na rede interna da escola, coisa que qualquer instrutor de in-
form
´
atica tem habilidades para montar, editar e administrar.
L
A
T
E
X 16
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
E, como
´
e desenvolvido em L
A
T
E
X, fica f
´
acil o profes-
sor ou cordenador enviar um arquivo texto para o instrutor, com
o planejamento de cada aula, e em poucos minutos qualquer
material pedag
´
ogico estar
´
a a dist
ˆ
ancia de um clique, na tela de
cada aluno, com dia e hora agendados, e todos os sistemas
funcionando.
L
A
T
E
X 17
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
1.1 Uma pergunta simples.
Professor
Coordenador
Diretor
Secret
´
ario de Educac¸
˜
ao
Supervisor
L
A
T
E
X 18
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Laborat
´
orio de Inform
´
atica
4º ano A
Pr
´
oxima 2ª feira
Qual atividade EXATAMENTE?
Programa?
Imagens?
Arquivos?
Projetor?
Links?
L
A
T
E
X 19
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Escola prim
´
aria
1º 5º anos
at
´
e 400 alunos
21 m
´
aquinas == 20 alunos / aula
1 aula / turma semana
8 meses letivos por ano
4 semanas / m
ˆ
es
4 turmas / dia
8 4 == 32 aulas / ano turma
20 turmas / semana
20 turmas * 32 semanas ==
640 atividades
Por escrito!
· Quem
· Como
· Quando
· Onde
· O qu
ˆ
e
L
A
T
E
X 20
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
N
˜
ao tem aula de Inform
´
atica!
L
A
T
E
X 21
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
640 atividades
640 atividades 20 alunos ==
12.800 atividades individuais.
5 linhas de c
´
odigo Shell
5 12.800 == 64.000
64.000 linhas/ano
400 linhas/dia
Por escrito.
Em c
´
odigo Shell.
7:50 da manh
˜
a
L
A
T
E
X 22
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
8:00
L
A
T
E
X 23
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 24
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lhamento!
Servic¸o P
´
ublico.
Jurisprud
ˆ
encia.
O que
´
e falado, n
˜
ao tem valor jur
´
ıdico.
Jarvis n
˜
ao est
´
a previsto no orc¸amento.
Se a Escola n
˜
ao solicitar a atividade, a
atividade n
˜
ao foi solicitada!
Abriu chamado?
Sem ”papel”, sem atividade!
L
A
T
E
X 25
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Sua atividade n
˜
ao chegou!
L
A
T
E
X 26
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Planejamento
Projeto Pedag
´
ogico
Lista de atividades
Descric¸
˜
ao de atividades
Cronograma
Por escrito!
L
A
T
E
X 27
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
N
˜
ao tem aula de Inform
´
atica!
L
A
T
E
X 28
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Deseja obter ajuda dos
Vogons?
Vogosfera Alpa-Centauri
10 anos luz
L
A
T
E
X 29
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 30
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 31
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Continua sem Inform
´
atica!
L
A
T
E
X 32
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Deseja tentar outro canal de atendimento?
L
A
T
E
X 33
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lhamento!
´
E assim que computadores
funcionam !
Deseja reiniciar o Universo?
L
A
T
E
X 34
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Aproveite a viagem!
L
A
T
E
X 35
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
N
˜
ao esquec¸a sua toalha!
L
A
T
E
X 36
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 37
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 38
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 39
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 40
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 41
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 42
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
15 de abril
sugep.ifg.edu.br
L
A
T
E
X 43
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
1. Computadores s
˜
ao mais inteligentes que vogons!
2. Armazenam e processam uma quantidade absurdamente maior de documentos!
3. S
˜
ao absurdamente mais r
´
apidos!
4. S
˜
ao honestos, confi
´
aveis e precisos!
5. Escrevem poesias melhores.
L
A
T
E
X 44
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Projeto Pedag
´
ogico
Escola
· Direc¸
˜
ao
· Coordenac¸
˜
ao
· Conselho
Lista de atividades:
· EF1: 160
· EF2: 128
· EM: 96
· TEX ou TXT.
1. Descric¸
˜
ao sum
´
aria da atividade
2. Recurso computacional desejado
Links
Aplicativos
Documentos anexos (imagem, video, PDF, etc)
L
A
T
E
X 45
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 46
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Laborat
´
orio de Inform
´
atica:
Servidor:
1. Incorporar a Lista de Atividades ao MAIN.tex
2. Gerar PDF com L
A
T
E
X.
3. Exportar de hora em hora para INDEX.HTML.
4. Copiar para a pasta Apache e/ou Tomcat.
Aluno:
1. Inicializac¸
˜
ao autom
´
atica do usu
´
ario aluno.
2. Inicializac¸
˜
ao autom
´
atica do navegador.
3. P
´
agina inicial na p
´
agina do servidor.
4. Divers
˜
ao:
· Scripts diversos.
· Acesso remoto: SSH.
· Hor
´
arios: crontab.
· Liberar INDEX.html local para os alunos.
· Sistema de log.
· Gamificac¸
˜
ao.
· ...
L
A
T
E
X 47
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
N
˜
ao fale.
Mostre o c
´
odigo
L
A
T
E
X 48
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
LPM: READ-ME.tex
Manual de Instruc¸
˜
oes.
O que
´
e t
˜
ao dif
´
ıcil, afinal?
Shell
L
A
T
E
X
HTML
Apache
Python
Eletr
ˆ
onica
Arduino
L
A
T
E
X 49
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 50
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 51
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 52
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X
L
A
T
E
X 53
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 54
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 55
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 56
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 57
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 58
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Coisas que n
˜
ao v
˜
ao acontecer:
Querido instrutor:
Quero um video sobre dinossauros.
Qual video, ’fessora?
N
˜
ao sei, coloca qualquer um.
Link:
https://www.youtube.com/watch?v=Pccik5x2etY
\href{URL}{Dinossauros}
Dinossauros
L
A
T
E
X 59
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
AULAS que n
˜
ao v
˜
ao acontecer:
S. Alexandre, preciso fazer uma
atividade no Word...
Baixar uma imagem do Google.
Importar para um documento.
Escrever um texto no Frontwork.
Salvar o documento.
Imprimir.
Crianc¸as de 9 anos, iniciantes.
50 minutos.
L
A
T
E
X 60
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Aulas que n
˜
ao v
˜
ao acontecer:
404
P
´
agina n
˜
ao encontrada
Sistema desatualizado
Eu peguei no site do MEC, procura l
´
a...
´
E um video que tem o dinossauro subindo
a montanha e depois bebendo
´
agua...
T
´
a aqui no livro...
Quando chegar o dia a gente v
ˆ
e...
Me ajuda, eu t
ˆ
o desesperada!
Eu n
˜
ao sei o que
´
e pra fazer...
Se a atividade n
˜
ao for enviada, n
˜
ao tem atividade!
N
˜
ao
´
e t
˜
ao dif
´
ıcil!
L
A
T
E
X 61
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 62
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 63
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 64
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 65
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
De forma geral, o sistema
´
e muito simples: um arquivo
HTML
´
e gerado em L
A
T
E
X, e disponibilizado numa p
´
agina do ser-
vidor Apache local, e ent
˜
ao configuramos todos os computado-
res dos alunos, para que abram esta p
´
agina automaticamente,
atrav
´
es do navegador, logo na inicializac¸
˜
ao do seu Desktop Li-
nux favorito, que tamb
´
em
´
e inicializado automaticamente.
´
E uma tarefa que pode ser realizada por qualquer
t
´
ecnico ou profissional de TI que tenha acesso
`
a senha root
do sistema, alguns conhecimentos em redes, HTML, Apache,
e saiba usar minimamente o terminal, habilidades m
´
ınimas para
qualquer instrutor de inform
´
atica.
Quanto
`
a linguagem L
A
T
E
X, voc
ˆ
e n
˜
ao ter
´
a dificuldades
em aprender o b
´
asico, rapidamente.
Desta forma, basta o Instrutor ligar os computadores
e, e em poucos minutos, os alunos ter
˜
ao na tela um
´
ındice de
todas as aulas e atividades, de todos os bimestres de todos os
anos letivos, e o professor tem n
˜
ao somente um guia de aulas,
mas todo o Universo que quiser criar em hipertexto, desde au-
las expositivas, imagens, videos, jogos, simuladores espaciais,
tudo o que
´
e necess
´
ario para transformar aquilo que seria s
´
o
mais uma aula chata numa grande viagem de explorac¸
˜
ao pelo
universo digital!
E fazemos isso de forma simples, autom
´
atica, r
´
apida,
eficiente, pedagogicamente correta, livre de pirataria e ainda
sem custos adicionais para a Escola, pois todo o sistema
´
e de-
senvolvido em software livre.
As atividades escritas por mim, que constam neste do-
cumento, foram testadas ao longo de 10 anos, em sala de aula,
em turmas de 15 a 20 alunos, mas
´
e cruxial lembrar que o BNCC
permite que cada Escola, professor ou instrutor encontre sua
pr
´
opria metodologia, e desenvolva seu pr
´
oprio roteiro de aulas.
Justamente por este motivo, este documento
´
e liberado
sob licenc¸a Creative Commons, em formato de c
´
odigo aberto:
para que as aulas sejam edit
´
aveis por qualquer escola, profes-
sor ou instrutor que queira faz
ˆ
e-lo.
L
A
T
E
X 66
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Sinta-se a vontade para copiar, alterar e distribuir
c
´
opias, observando a licenc¸a Creative Commons N
˜
ao Comer-
cial.
Um ano letivo tem aproximadamente 8 meses, com 4
aulas cada um. Ou seja, 32 aulas anuais, para cada ano de en-
sino. Se temos uma escola de 5 anos, resulta num total de 160
aulas, independente do n
´
umero de alunos.
Ent
˜
ao s
˜
ao 160 arquivos em formato texto edit
´
aveis, um
para cada aula.
No L
A
T
E
X, estes arquivos podem ser tanto um texto,
como podem carregar imagens, ou at
´
e uma biblioteca inteira de
imagens, assim como links para diversas atividades, como apli-
cativos, programas, p
´
aginas web ou arquivos salvos na m
´
aquina
local, ou mesmo no servidor externo.
Utilizando L
A
T
E
X, criamos um arquivo HTML, que pode
ser lido em qualquer celular que esteja conectado
`
a rede local
da escola, propiciando ainda mobilidade ao professor, j
´
a que
tamb
´
em pode lev
´
a-lo para casa, no formato PDF.
Este mesmo PDF
´
e transformado em formato HTML,
atrav
´
es de um script simples.
Ent
˜
ao, basta converter o arquivo:
1 %pdf2htmlEX PROJETO. pdf index . h tml
2
3 %p d f t o h t m l [ o p t i o ns ] [ pdf source f i l e ] [ html o ut p u t f i l e ]
4 %
5 %p d f t o h t m l v PROJETO. pd f index . h t ml
O HTML resultante vai para a p
´
agina Apache do ser-
vidor local, e todos os outros computadores s
˜
ao direcionados a
ela, na inicializac¸
˜
ao.
Para faz
ˆ
e-lo, primeiro precisamos configurar todos os
computadores, comecemos pelo terminal:
Alt+F2 == xterm
L
A
T
E
X 67
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
1 sudo passwd r o o t \\
2 ( d i g i t e 2x a nova senha de r o o t )
3
4 su \\
5 Password :
6
7 apt update
8
9 apt f i n s t a l l openssh se rv e r openssh c l i e n t apache tomcat9 a r d uino frozen
bubble debian j u n i o r gcompriz . . .
10
11 chown vR pr o f e s s o r / var / l i b / tomcat9 / webapps /ROOT/ index . h tml
12 chown vR pr o f e s s o r / var /www/ htm l / index . htm l
1 pdf2htmlEX PROJETO. p df index . h tml ; cp v index . html / v ar / l i b / tomcat9 /
webapps /ROOT/ index . h t ml ; cp v index . html / var /www/ html / ind e x . html
Preparando o servidor.
Supondo que voc
ˆ
e sabe instalar um sistema operacional GNU
de Kernel Linux, sugerimos utilizar uma distribuic¸
˜
ao baseada em Ubuntu,
Ubuntu Studio, ou, de prefer
ˆ
encia um a distro especializada em educac¸
˜
ao,
como Linux Educacional ou Zorin.
Distribuic¸
˜
oes que utilizam Desktops mais leves, como Xubuntu ou
Lubuntu, s
˜
ao indicadas para computadores mais antigos, de forma a apro-
veitar melhor os recursos de mem
´
oria e processamento.
Escolhida a distribuic¸
˜
ao, a primeira coisa a fazer
´
e,
´
obviamente,
instalar o sistema operacional, criando um usu
´
ario professor, com privil
´
egios
de sudoer ou admin.
Feito isto, instalado o sistema default, vamos trocar a senha de
root, para facilitar nosso trabalho.
No computador central do Laborat
´
orio (servidor, escolha aquele
que tiver mais poder de processamento e mem
´
oria,
´
e nele que voc
ˆ
e vai pas-
sar os pr
´
oximos anos da sua vida):
Acesse sua
´
area de trabalho, com a senha de usu
´
ario administra-
dor (criada durante a instalac¸
˜
ao), e abra o terminal, utilize o atalho Alt+F2.
Na caixa que aparecer na tela, digite xterm, e aperte Enter.
A pr
´
oxima janela
´
e o terminal, n
˜
ao precisa ter medo dele! Na ver-
dade, com o tempo, voc
ˆ
e vai passar a gostar muito dele!
L
A
T
E
X 68
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Digite no terminal:
1 sudo passwd r o o t
Digite a nova senha e aperte ENTER, 2 vezes, nesta ordem:
Digite a nova senha
Aperte Enter
Digite a nova senha (de novo)
Aperte Enter (de novo)
Repare que, ao digitar a senha, nenhum caractere
´
e escrito no
terminal. Isto serve para proteger a nova senha.
Pronto. Agora voc
ˆ
e
´
e ROOT, tem poderes supremos sobre a
m
´
aquina.
Portanto, daqui em diante, lembre-se sempre: com grandes po-
deres, grandes responsabilidades voc
ˆ
e ter
´
a!
Por hora, vamos nos divertir com os novos super-poderes. Digite:
1 su
Aperte Enter, digite sua senha de root e confirme, apertando EN-
TER.
´
Otimo, agora voc
ˆ
e tem controle total do servidor!
Bem vindo, Padawan!
O pr
´
oximo passo
´
e instalar todos os aplicativos did
´
aticos que os
alunos utilizar
˜
ao, bem como todas as ferramentas administrativas e protoco-
los de rede. Este script deve ajud
´
a-lo:
1 apt update
2 apt i n s t a l l openssh s e rv er openssh c l i e n t apache tomcat9 ar d u ino froze n
bubble debian j u n i o r gcompriz mc sy n a p t i c l i b r e o f f i c e
Reinicie o servidor, afim de que todos os novos servic¸os e proto-
colos instalados sejam carregados corretamente.
Repita esta operac¸
˜
ao em todos os computadores, de todos os alu-
nos.
Segue o link:
L
A
T
E
X 69
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
https://github.com/aravecchia/Documentos
L
A
T
E
X 70
Cap´ıtulo 2
1º Ano: o Be-A-B´a
71
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
2.1 1º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-1
1. Apresentac¸
˜
ao do Laborat
´
orio
(a) Verificar o grau de maturidade dos alunos, quanto
`
a seguranc¸a.
(b) Verificar a familiaridade dos alunos quanto ao uso da tecnologia, no
dia-a-dia.
(c) Deixar a crianc¸a se habituar ao espac¸o f
´
ısico.
(d) Explicar claramente as regras do Laborat
´
orio (exercitadas por meio
de killall -u user).
i. N
˜
ao correr nunca.
ii. N
˜
ao trazer
´
agua ou comida para o Laborat
´
orio.
iii. Andar devagar e pensar r
´
apido.
iv. Bagunc¸a zero.
(e) Explicar exaustivamente as raz
˜
oes de seguranc¸a: corta, d
´
a cho-
que, pega fogo.
(f) Algu
´
em j
´
a colocou o dedo na tomada?
2. Tomada, fonte e bateria: muita energia e pouca energia.
(a) Experimento com tomada, l
ˆ
ampada e fio desencapado.
(b) Experimento com bateria 4.5V , Led, resistor de 360.
(c) Experimento com fonte 5V , Led, resistor de 360.
3. Conceitos:
(a) SIM N
˜
AO.
(b) Ligado desligado.
(c) Aceso apagado.
(d) 0 1
(e) perigo ! perigo.
2.2 1º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-2
1. Primeiro contato com o computador.
(a) Componentes b
´
asicos:
i. Tomada.
ii. Estabilizador.
iii. Computador, gabinete, torre: !CPU.
iv. Video.
v. Teclado.
vi. Mouse (colar olhos, orelhas, focinho e bigode no rato).
vii. Software: deve ser chamado de programa, nesta idade.
(b) Avaliac¸
˜
ao psico-motora. Clicar, arrastar e soltar..
i. Sequencialidade.
ii. Reconhecimento de formas.
iii. Reconhecimento de cores.
iv. Agrupamento.
L
A
T
E
X 72
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
v. Lateralidade.
vi. Espacialidade.
vii. Coordenac¸
˜
ao motora.
viii. Habilidades psico-motoras.
2.3 1º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-3
Clicar, arrastar e soltar.
2.4 1º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-4
Clicar, arrastar e soltar.
2.5 1º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-5
Sequenciamento e lateralidade.
2.6 1º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-6
Sequenciamento e lateralidade.
2.7 1º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-3
Sequenciamento e lateralidade.
2.8 1º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-4
Sequenciamento e lateralidade.
2.9 1º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-1
1. run:./frozen-bubble.lnk
2. Frozen Buble.
(a) Avaliac¸
˜
ao gamificada.
(b) Sequencialidade.
(c) Reconhecimento de formas.
(d) Reconhecimento de cores.
(e) Reconhecimento de padr
˜
oes.
(f) Lateralidade.
(g) Espacialidade.
(h) Coordenac¸
˜
ao motora.
(i) Habilidades psico-motoras.
L
A
T
E
X 73
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
2.10 1º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-2
1. Frozen Buble.
(a) Avaliac¸
˜
ao gamificada.
(b) Sequencialidade.
(c) Reconhecimento de formas.
(d) Reconhecimento de cores.
(e) Reconhecimento de padr
˜
oes.
(f) Lateralidade.
(g) Espacialidade.
(h) Coordenac¸
˜
ao motora.
(i) Habilidades psico-motoras.
2.11 1º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-3
1. Frozen Buble.
(a) Avaliac¸
˜
ao gamificada.
(b) Sequencialidade.
(c) Reconhecimento de formas.
(d) Reconhecimento de cores.
(e) Reconhecimento de padr
˜
oes.
(f) Lateralidade.
(g) Espacialidade.
(h) Coordenac¸
˜
ao motora.
(i) Habilidades psico-motoras.
2.12 1º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-4
1. Frozen Buble.
(a) Avaliac¸
˜
ao gamificada.
(b) Sequencialidade.
(c) Reconhecimento de formas.
(d) Reconhecimento de cores.
(e) Reconhecimento de padr
˜
oes.
(f) Lateralidade.
(g) Espacialidade.
(h) Coordenac¸
˜
ao motora.
(i) Habilidades psico-motoras.
L
A
T
E
X 74
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
2.13 1º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-1
L
´
ogica de interface gr
´
afica.
Colaborac¸
˜
ao m
´
utua.
Auto-imagem.
Auto-confianc¸a, no uso de novas ferramentas.
Criatividade no meio digital.
Observar:
· Agrupamentos entre alunos.
· Sinais comportamentais, expressos no cen
´
ario virtual criado pelo
aluno.
· Interesses individuais e coletivos, em func¸
˜
ao dos cen
´
arios escolhi-
dos pelos alunos.
· Sinais de eventuais problemas cognitivos, psicol
´
ogicos ou familia-
res.
2.14 1º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-2
Kapman
· Habilidades psico-motoras sob press
˜
ao do jogo.
· Lateralidade.
· Espacialidade.
2.15 1º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-3
1. Escolha: Homem Batata Kapman.
(a) Observar a escolha individual de meninos e meninas.
(b) Observar agrupamentos entre alunos.
(c) Incentivar a colaborac¸
˜
ao m
´
utua.
2.16 1º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-4
1. Escolha: Homem Batata Kapman.
(a) Observar a escolha individual de meninos e meninas.
(b) Observar agrupamentos entre alunos.
(c) Incentivar a colaborac¸
˜
ao m
´
utua.
L
A
T
E
X 75
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
2.17 1º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-1
Tuxpaint.
·
´
Icones: associac¸
˜
ao de id
´
eias a palavras e formas geom
´
etricas.
· S
´
ımbolos: (sym boulos?)
· Formas geom
´
etricas.
· Cores.
· Sequ
ˆ
encias de comandos: c
´
eu. lua e estrelas.
· Configurac¸
˜
oes.
2.18 1º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-2
Frozen Bubble.
2.19 1º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-3
Frozen Bubble.
2.20 1º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-4
Frozen Bubble.
2.21 1º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-1
Gcompriz.
1. Explicar a l
´
ogica de interfaces:
(a)
´
Icones e associac¸
˜
ao de id
´
eias.
(b)
´
Arvore.
(c) Menu principal: avanc¸o e retrocesso (uma formiguinha andando
numa
´
arvore).
(d) Janelas.
(e) Bot
˜
oes: □⊠.
2. Observar agrupamentos de alunos.
3. Incentivar a colaborac¸
˜
ao m
´
utua.
4. Incentivar o compartilhamento de id
´
eias e informac¸
˜
oes.
5. Incentivar a livre explorac¸
˜
ao do software.
2.22 1º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-2
GCompriz
2.23 1º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-3
GCompriz
L
A
T
E
X 76
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
2.24 1º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-4
GCompriz
2.25 1º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-1
Sequenciamento, lateralidade e iterac¸
˜
ao.
2.26 1º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-2
Sequenciamento e iterac¸
˜
ao.
2.27 1º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-3
Sequenciamento e iterac¸
˜
ao.
2.28 1º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-4
Sequenciamento e iterac¸
˜
ao.
2.29 1º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos.
2.30 1º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos.
2.31 1º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-3
Programac¸
˜
ao de eventos.
2.32 1º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-4
Programac¸
˜
ao de eventos.
L
A
T
E
X 77
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 78
Cap´ıtulo 3
2º Ano: o ABC
79
1
COMPUTAÇÃO - 2° ANO ENSINO FUNDAMENTAL
UNIDADES TETICAS
OBJETOS DE CONHECIMENTO
HABILIDADES
Pensamento
Computacional
Identificão de padrões de
comportamento
(EF02CO01) Identificar padrões de comportamento (exemplos: jogar jogos, rotinas do dia-a-dia, etc.).
Algoritmos: constrão e
simulão
(EF02CO02) Definir e simular algoritmos (descritos em linguagem natural ou pictográfica) construídos como
seqncias e repetições simples de um conjunto de instrõessicas (avance, vire à direita, vire à esquerda,
etc.).
(EF02CO03) Elaborar e escrever histórias a partir de um conjunto de cenas.
Modelos de objetos
(EF02CO04) Criar e comparar modelos de objetos identificando padrões e atributos essenciais (exemplos:
veículos terrestres, constrões habitacionais, etc.).
Mundo Digital
Noção de instrão de máquina
(EF02CO05) Compreender que máquinas executam instrões, criar diferentes conjuntos de instrões e
construir programas simples com elas.
Hardware e software
(EF02CO06) Diferenciar hardware (componentes físicos) e software (programas que fornecem as instrões
para o hardware)
Cultura Digital
Uso básico de tecnologia digital
(EF02CO07) Interagir com as diferentes mídias
(EF02CO08) Produzir textos curtos em meio digital
(EF02CO09) Realizar pesquisas na internet
Impacto de tecnologia digital no
dia a dia
(EF02CO10) Reconhecer e analisar a apropriação da tecnologia digital pela família e pelos alunos no dia a dia
(EF02CO11) Analisar e refletir sobre as trilhas de impressões no meio digital
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 81
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Nota: pelas caracter
´
ısticas do p
´
ublico atendido pela escola, e por raz
˜
oes t
´
ecnico-pedag
´
ogicas, pesquisas na Internet ser
˜
ao realizadas a partir do 3º ano,
e 4º anos, quando os alunos ter
˜
ao mais maturidade e conhecimento no uso do desktop.
3.1 2º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-1
1.
´
Area de trabalho GNU-Linux.
(a) Tela.
(b) Barra de ferramentas.
(c) Menu iniciar.
i. Menu de aplicativos (bot
˜
ao Iniciar): conceito b
´
asico de
raiz/
´
arvore Unix.
ii. Uma formiguinha caminhando pelos galhos de uma
´
arvore.
iii. Conceito de comando.
iv. Atalho Alt-F2 (comparar clique do mouse ao bot
˜
ao Enter).
v. Atalho Alt-F4.
(d) Explorac¸
˜
ao livre dos aplicativos.
i. Habilidades psico-motoras.
ii. Estimular a leitura.
iii. L
´
ogica b
´
asica de navegac¸
˜
ao em um ambiente X.
iv. Observar o interesse dos alunos por cada aplicativo que esco-
lherem.
3.2 2º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-2
Livre explorac¸
˜
ao da
´
area de trabalho, menu iniciar e aplicativos.
Incentivar o uso dos atalhos Alt-F2 e Alt-F4.
Bot
˜
oes: □⊠.
3.3 2º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-3
Livre explorac¸
˜
ao da
´
area de trabalho, menu iniciar e aplicativos.
Incentivar o uso dos atalhos Alt-F2 e Alt-F4.
Bot
˜
oes: □⊠.
3.4 2º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-4
Livre explorac¸
˜
ao da
´
area de trabalho, menu iniciar e aplicativos.
Incentivar o uso dos atalhos Alt-F2 e Alt-F4.
Bot
˜
oes: □⊠.
L
A
T
E
X 82
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
3.5 2º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.6 2º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.7 2º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-3
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.8 2º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-4
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.9 2º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.10 2º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.11 2º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-3
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.12 2º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-4
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.13 2º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.14 2º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos.
L
A
T
E
X 83
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
3.15 2º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-3
KolourPaint.
Exercitar o uso de
´
ıcones
Bot
˜
oes em geral
Analogia de id
´
eias
Sequenciamento l
´
ogico.
Ressaltar as equival
ˆ
encias e diferenc¸as entre mundo f
´
ısico e mundo vir-
tual.
Pincel Cor Papel Apertar o l
´
apis (click) Arrastar Soltar
3.16 2º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-4
KolourPaint.
Exercitar o uso de
´
ıcones e bot
˜
oes em geral, atrav
´
es de sequenciamento
l
´
ogico.
Ressaltar as equival
ˆ
encias e diferenc¸as entre mundo f
´
ısico e mundo vir-
tual.
Pincel Cor Papel Apertar o l
´
apis (click) Arrastar Soltar
3.17 2º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-1
KolourPaint.
Exercitar o uso de
´
ıcones e bot
˜
oes em geral, atrav
´
es de sequenciamento
l
´
ogico.
Ressaltar as equival
ˆ
encias e diferenc¸as entre mundo f
´
ısico e mundo vir-
tual.
Pincel Cor Papel Apertar o l
´
apis (click) Arrastar Soltar
L
A
T
E
X 84
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
3.18 2º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-2
KolourPaint.
Exercitar o uso de
´
ıcones e bot
˜
oes em geral, atrav
´
es de sequenciamento
l
´
ogico.
Ressaltar as equival
ˆ
encias e diferenc¸as entre mundo f
´
ısico e mundo vir-
tual.
Pincel Cor Papel Apertar o l
´
apis (click) Arrastar Soltar
3.19 2º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-3
1. Digitac¸
˜
ao com OOo4Kids.
(a) asdfg
(b) c¸lkjh
3.20 2º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-4
1. Digitac¸
˜
ao com OOo4Kids.
(a) qwerty
(b) poiuy
3.21 2º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-1
1. Digitac¸
˜
ao com OOo4Kids.
(a) zxcvb
(b) ;.,mn
3.22 2º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-2
1. Digitac¸
˜
ao com OOo4Kids.
(a) Ditado simples sem em uso de caracteres especiais.
(b) Teclas:
i. Espac¸o.
ii. Enter.
iii. Cursores ⇑⇓⇐⇒.
iv. Shitf.
v. Caps Lock.
L
A
T
E
X 85
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
3.23 2º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-3
1. Emojis, emoticons e caracteres especiais.
(a) Trabalar l
´
ogica do teclado, especialmente a tecla Shift.
(b) Sondar respostas emocionais dos alunos, aos mais variados senti-
mentos.
i. Filmar a aula, dentro do poss
´
ıvel, e gravar eventuais respostas
de linguagem corporal, que posso indicar abusos, vulnerabili-
dade, situac¸
˜
ao de risco ou dificuldades de aprendizado.
(c) Incentivar os alunos a racionalizar sentimentos e traduzi-los de
forma iconogr
´
afica.
(d) Emojis:
i. :) feliz
ii. :D muito feliz
iii. n n sorrindo
iv. ˆ ˆsorrindo
v. ˆˆ sorrindo
vi. :] rob
ˆ
o feliz
vii. :( triste
viii. :[ rob
ˆ
o triste
ix. :’( muito triste
x. ; ; chorando muito
xi. ;O; chorando desesperadamente
xii. :— s
´
o observo
xiii. :/ desconfiado
xiv. : M
´
ehh
xv. :* beijo
xvi. :*** muitos beijos
xvii. ¡3 corac¸
˜
ao, amor, amei
xviii. :P mostrando a l
´
ıngua
xix. O.o :o impressionado
xx. O O maravilhado
xxi. o o s
´
erio?
xxii. u u com sono ou triste
xxiii. BD B) ”mitando”(eu sou demais)
xxiv. @-@ nerd
xxv. ¿:( bravo
xxvi. ¿:) mau
xxvii. ¿:D risada do g
ˆ
enio do mal
xxviii. ’-’ inocente, n
˜
ao sei de nada, ou s
´
o observo
xxix. ;) piscando
xxx. 3:-) dem
ˆ
onio
xxxi. x.x morto
xxxii. o o louco
xxxiii. - - cansado
xxxiv. . . indeciso
L
A
T
E
X 86
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
xxxv. ¿ ¡ ouch!
xxxvi. *ˆ* atordoado
3.24 2º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-4
1. Alt F2 == xterm
(a) cowsay
(b) sl
(c) cmatrix
(d) figlet e outras brincadeiras de terminal, buscar ”comandos inuteis
do Linux”!
(a) Promover uma discuss
˜
ao sobre tecnologia, de acordo com os in-
teresses dos alunos, pr
´
eviamente observados, afim de definir me-
lhores pr
´
aticas e abordagens voltadas
`
as caracter
´
ısticas de cada
turma.
(b) Apresentar alguns dos principais s
´
ımbolos e
´
ıcones utilizados na
computac¸
˜
ao, tais como Power, Bluetooth e Wi-fi.
(c) Fazer backup dos logs, para futura confer
ˆ
encia.
3.25 2º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-1
1. Conversa sobre tecnologia: como minha familia utiliza a tecnologia.
(a) Quais tipos de tecnologias?
(b) Quem?
(c) Como?
(d)
´
E seguro?
i. Fornecer exemplos simples de perigos virtuais.
ii. Alertar para m
´
as pr
´
aticas.
(e) O que voc
ˆ
e acha que poderia ou deveria ser diferente?
(f) Quais as limitac¸
˜
oes de acesso?
(g) E o video-game?
(h) Outras quest
˜
oes propostas pelos alunos, ou estiverem em
evid
ˆ
encia, por exemplo, na m
´
ıdia (atualidades).
2. Gravar em video.
3.26 2º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-2
1. Conceitos b
´
asicos de software e hardware.
2. Apresentar o hardware e perif
´
ericos.
(a) Conceito de entrada e sa
´
ıda.
(b) Dispositivos de entrada, sa
´
ıda, e mistos.
(c) Teclado.
(d) Tela de video.
(e) Mouse e seus bot
˜
oes.
L
A
T
E
X 87
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
(f) Discos: enfatizar que
´
e onde a informac¸
˜
ao fica guardada.
i. HD.
ii. Blue Ray
iii. DVD e CD-ROM.
iv. Pen-drive.
v. Floppy disk.
vi. Cart
˜
ao perfurado.
(g) Caixa de som.
(h) Impressora.
(i) Impressora 3D.
(j) Placa de rede.
(k) Roteadores, modem.
(l) Estabilizador de tens
˜
ao.
3. Utilizar linguagem simples e clara, adaptada
`
a faixa et
´
aria, grau de ma-
turidade e familiaridade dos alunos com tecnologia.
3.27 2º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-3
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.28 2º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-4
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.29 2º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.30 2º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos.
3.31 2º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-3
1. Video-Game liberado!
2. Avaliac¸
˜
ao dos alunos
3. Estimular a livre explorac¸
˜
ao do Sistema Operacional.
4. Observar os avanc¸os apresentados.
5. Identificar e suprir demandas que os alunos apresentarem (eles v
˜
ao tra-
zer muitas!).
L
A
T
E
X 88
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
3.32 2º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-4
1. Video-Game liberado!
2. Avaliac¸
˜
ao dos alunos
3. Estimular a livre explorac¸
˜
ao do Sistema Operacional.
4. Observar os avanc¸os apresentados.
5. Identificar e suprir demandas que os alunos apresentarem.
L
A
T
E
X 89
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 90
Cap´ıtulo 4
3º Ano: bits bem escovados.
91
2
COMPUTAÇÃO - 3° ANO ENSINO FUNDAMENTAL
UNIDADES TETICAS
OBJETOS DE CONHECIMENTO
HABILIDADES
Pensamento
Computacional
Definição de problemas
(EF03CO01) Identificar problemas cuja solão é um processo (algoritmo), definindo-os através de suas
entradas (recursos/insumos) e saídas esperadas.
Introdão à lógica
(EF03CO02) Compreender o conjunto dos valores verdade e as operaçõessicas sobre eles (operões
lógicas).
Algoritmos: selão
(EF03CO03) Definir e executar algoritmos que incluam seqncias, repetições simples (iteração definida) e
selões (descritos em linguagem natural e/ou pictográfica) para realizar uma tarefa, de forma independente e
em colaboração.
Mundo Digital
Dado
(EF03CO04) Relacionar o conceito de informão com o de dado (dado é a informão codificada e
processada/armazenada em um dispositivo)
Algoritmos: entradas e saídas
(EF03CO05) Reconhecer o espaço de dados de um indivíduo, organizão ou estado e que este espaço pode
estar em diversas mídias
(EF03CO06) Compreender que existem formatos específicos para armazenar diferentes tipos de informão
(textos, figuras, sons, meros, etc.)
Interface
(EF03CO07) Compreender que para se comunicar e realizar tarefas o computador utiliza uma interface física: o
computador reage a estímulos do mundo exterior enviados através de seus dispositivos de entrada (teclado,
mouse, microfone, sensores, antena, etc.), e comunica as reações através de dispositivos de sda (monitor,
alto-falante, antena, etc.)
Cultura Digital
Flncia digital
(EF03CO08) Investigar e experimentar novos formatos de leitura da realidade
(EF03CO09) Pesquisar, acessar e reter informões de diferentes fontes digitais para autoria de documentos
(EF03CO10) Usar software educacional
Uso crítico da internet
(EF03CO11) Apresentar julgamento apropriado quando da navegão em sites diversos
Rastro digital
(EF03CO12) Compreender trilhas de impressões em meio digital deixadas pelas pessoas em jogos on-line, bem
como a presença de pessoas de várias idades no mesmo ambiente
Tecnologia digital, economia e
sociedade
(EF03CO13) Relacionar o uso da tecnologia digital com as questões socioeconômicas locais e regionais
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 93
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.1 3º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos.
4.2 3º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos.
4.3 3º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-3
Programac¸
˜
ao de eventos.
4.4 3º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-4
Programac¸
˜
ao de eventos.
4.5 3º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos.
4.6 3º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos.
4.7 3º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-3
Programac¸
˜
ao de eventos gr
´
aficos: o artista.
4.8 3º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-4
Programac¸
˜
ao de eventos gr
´
aficos: o artista.
4.9 3º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos gr
´
aficos: o artista.
4.10 3º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos gr
´
aficos: o artista.
L
A
T
E
X 94
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.11 3º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-3
Programac¸
˜
ao de eventos: contando uma hist
´
oria.
4.12 3º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-4
Programac¸
˜
ao de eventos: contando uma hist
´
oria.
4.13 3º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-1
Programac¸
˜
ao de eventos: contando uma hist
´
oria.
4.14 3º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-2
Programac¸
˜
ao de eventos: contando uma hist
´
oria.
4.15 3º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-3
bits bem escovados
1. Eletr
ˆ
onica!
2. O que
´
e eletricidade.
3. Magnetismo. Experimento:
´
ım
˜
a, bobina e mult
´
ımetro.
4. Gerac¸
˜
ao de energia: como funciona a Usina Hidrel
´
etrica Itaipu Binacio-
nal.
5. Quando
´
e perigoso.
6. Quando
´
e seguro.
7. Demonstrac¸
˜
ao de um mult
´
ımetro: enfatizar que eletricidade pode ser
medida.
8. Fontes de energia:
(a) Tomada.
(b) Pilhas e baterias.
(c) Fontes de sucata ou fontes esbabilizadas.
9. Experimentos:
(a) Experimento: protoboard, pilhas, fonte de celular velho, bot
˜
ao, re-
sistor de 360.
L
A
T
E
X 95
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
(b) Adicionar ao circuito um motor de carrinho, em paralelo ao Led.
(c) Gerac¸
˜
ao de energia: 1 Led e 2 motores de carrinho, ligados por uma
polia. Girar um mos motores com a m
˜
ao ou manivela.
4.16 3º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-4
1. Conceito e exemplos de informac¸
˜
ao bin
´
aria:
(a) Uma fogueira avisando a tribo que o inimigo se aproxima, ou que a
tribo conseguiu comida.
(b) Torres de vigil
ˆ
ancia na Grande Muralha da China.
2. Experimentos na protoboard explicados na lousa:
(a) Led e bot
˜
ao.
(b) Led e !bot
˜
ao.
(c) Porta AND com 2 bot
˜
oes.
(d) Porta OR com 2 bot
˜
oes.
(e) Outras variac¸
˜
oes e experimentos que o professor achar conveni-
ente.
L
A
T
E
X 96
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
N.O. Push button: 0==0
N.C. Push button: 0=!1
A && B
L
A
T
E
X 97
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
A || B
4.17 3º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-1
Dai-me um ponto de apoio, e com ele moverei o mundo! O princ
´
ıpio da ala-
vanca.
Esta aula devemos demonstrar varios principios das Ci
ˆ
encias
da Natureze, preferencialmente com demonstracoes praticas: forc¸a, peso,
massa, temperatura, tens
˜
ao, torc¸
˜
ao, carga, corrente, etc.
Ainda a estudar...
4.18 3º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-2
Quem quer fazer seu proprio carrinho?
E uma casinha?
L
A
T
E
X 98
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.19 3º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-3
1. Display 8 segmentos no 4o. ano
Conceito de tempo: onda quadrada, 0 1
4.20 3º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-4
Avi
˜
ao: reforc¸ar conceitos de anal
´
ogico e digital.
4.21 3º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-1
Drone com Arduino: simulador?
4.22 3º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-2
Sat
´
elites, naves espaciais, Google Maps, continua subindo, Celestia!
L
A
T
E
X 99
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.23 3º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-3
blink.png
4.24 3º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-4
Eu conhec¸o as regras, tio.
As regras
´
e que n
˜
ao me conhecem!
L
A
T
E
X 100
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.25 3º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-1
De onde veio a computac¸
˜
ao
L
A
T
E
X 101
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.26 3º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-2
Ano 3 - m
ˆ
es 7 - aula 2: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 102
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.27 3º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-3
Ano 3 - m
ˆ
es 7 - aula 3: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 103
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.28 3º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-4
Ano 3 - m
ˆ
es 7 - aula 4: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 104
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.29 3º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-1
Ano 3 - m
ˆ
es 8 - aula 1: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 105
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.30 3º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-2
Ano 3 - m
ˆ
es 8 - aula 2: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 106
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.31 3º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-3
Ano 3 - m
ˆ
es 8 - aula 3: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 107
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
4.32 3º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-4
Ano 3 - m
ˆ
es 8 - aula 4: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 108
Cap´ıtulo 5
4º Ano: Hack’n Roll
109
3
COMPUTAÇÃO - 4° ANO ENSINO FUNDAMENTAL
UNIDADES TETICAS
OBJETOS DE
CONHECIMENTO
HABILIDADES
Pensamento
Computacional
Estruturas de dados estáticas:
registros e matrizes
(EF04CO01) Compreender que a organizão dos dados facilita a sua manipulação (exemplo: verificar que um
baralho escompleto dividindo por naipes, e seguida ordenando)
(EF04CO02) Dominar o conceito de estruturas de dados estáticos homogêneos (matrizes) através da realizão
de experiências com materiais concretos (por exemplo, jogo da senha para matrizes unidimensionais, batalha
naval, etc)
(EF04CO03) Dominar o conceito de estruturas de dados estáticos heterogêneos (registros) através da realizão
de experiências com materiais concretos
(EF04CO04) Utilizar uma representão visual para as abstrões computacionais estáticas (registros e
matrizes).
Algoritmos: repetição
(EF04CO05) Definir e executar algoritmos que incluem seqncias e repetições (iterações definidas e
indefinidas, simples e aninhadas) para realizar uma tarefa, de forma independente e em colaboração.
(EF04CO06) Simular, analisar e depurar algoritmos incluindo sequências, selões e repetições, e tamm
algoritmos utilizando estruturas de dados estáticas
Mundo Digital
Codificão em formato digital
(EF04CO07) Compreender que para guardar, manipular e transmitir dados precisamos codifica-los de alguma
forma que seja compreendida pela máquina (formato digital)
(EF04CO08) Codificar diferentes informões para representação em computador (biria, ASCII, atributos de
pixel, como RGB, etc.). Em particular, na representão de meros discutir representação decimal, biria, etc.
4
COMPUTAÇÃO - 4° ANO ENSINO FUNDAMENTAL (Continuação)
OBJETOS DE CONHECIMENTO
HABILIDADES
Linguagens midiáticas e
tecnologias digitais
(EF04CO09) Expressar-se usando tecnologias digitais
(EF04CO10) Agregar diferentes conhecimentos para explorar linguagens midiáticas
(EF04CO11) Usar recursos midiáticos para agrupar informões para apresentões
(EF04CO12) Usar simuladores educacionais
Direitos autorais de dados online
(EF04CO13) Reconhecer e refletir sobre direitos autorais
(EF04CO14) Demonstrar postura apropriada nas atividades de coleta, transferência, guarda e uso de dados,
considerando suas fontes
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 112
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.1 4º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-1
1. N
˜
ao era s
´
o um jogo: explicar para as crianc¸as que estavam aprendendo
a programar, em linguagem Logo (blocos).
2. Observar a reac¸
˜
ao das crianc¸as.
3. Explicar que acabou o video-game (ou quase).
4. Discuss
˜
ao sobre tecnologia, o mundo, a vida, o Universo e tudo mais.
5. Tecnologia no dia a dia.
6. Tecnologia no futuro de cada um, pessoal e profissional.
7. Projeto de vida: o que voc
ˆ
e vai ser quando voc
ˆ
e crescer?
5.2 4º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-2
Bits bem escovados.
1. Conceito de informac¸
˜
ao: exemplo da fogueira (acesa/apagada.
2. Unidades de medida de informac¸
˜
ao.
3. Combinac¸
˜
oes de poss
´
ıveis mensagens com:
(a) 1 bit (ou 1 luzinha!).
(b) 2 bits (2 luzinhas).
(c) 4 bits (4 luzinhas).
(d) 1 Byte (8 luzinhas).
(e) KiloB
(f) MegaB
(g) GigaB
(h) TeraB
(i) Utilizar m
´
ultiplos de 1000, nesta idade, j
´
a que a matem
´
atica mais
correta, com m
´
ultiplos de 1024,
´
e complexa demais, nesta idade.
4. C
´
odigo ASCII.
L
A
T
E
X 113
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.3 4º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-3
1. Conceito de arquivo
2. Principais tipos de arqquivos
(a) Texto: txt, doc, docx, odt
(b) Imagem: jpg, png, tiff, tga
(c) Som: mp3, wma
(d) Video: mp4
(e) Planilha: xls, ods
(f) Slides: ppt, odp
(g) P
´
agina Web: html
(h) Livros: pdf
(i) Execut
´
avel: exe, AppImage e execut
´
aveis Linux sem extens
˜
ao.
5.4 4º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-4
1. Raiz de diret
´
orios: uma formiguiha andando nos galhos de uma
´
arvore,
lembram?
2. Pasta Meus Documentos (Windows).
3. Pasta /home/user (Linux).
4. sweet
L
A
T
E
X 114
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5. Mostrar a raiz do sistema.
6. I am root. Explicar o que s
˜
ao permiss
˜
oes de acesso ”ugo”, e as raz
˜
oes
pelas quais elas existem.
7. Primeiro contato com o gerenciador de arquivos (preferencialmente
Dolphin): estimular os alunos a navegar e localizar pastas e arquivos.
5.5 4º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-1
1. Gerenciador de arquivos.
(a) Conceito de Menu
i. File
ii. Edit
iii. View
iv. Go
v. Tools
vi. Settings
vii. Help
(b) Bot
˜
oes:
i.
ii.
iii.
iv. Home.
(c) Navegar.
(d) Abrir um documento.
(e) Copiar.
(f) Colar.
(g) Deletar.
(h) Lixeira.
(i) Recuperar arquivo da lixeira.
(j) Esvaziar lixeira.
5.6 4º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-2
LibreOffice Writer
5.7 4º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-3
1. Internet
(a) ARPANET
(b) Milnet
(c) Internet
2. Principais tipos de conex
˜
oes (protocolos de rede)
(a) IP (4 Bytes)
(b) HTTP:80
L
A
T
E
X 115
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
(c) HTTPS:8080
(d) SSH:22
(e) FTP:22
(f) IRC:????
(g) VoIP:????
(h) WhatsApp==IRC+VoIP
(i) Algum exemplo de jogo online???? Qual seria o protocolo/porta?
5.8 4º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-4
LibreOffice Impress
5.9 4º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-1
LibreOffice Draw && KPaint
Explicar a diferenc¸a entre imagem matricial e vetorial.
5.10 4º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-2
Criando a primeira p
´
agina Web
1. Liberar acesso do aluno ao Apache:
sudo chown -vR aluno /var/www/html
2. Abrir o LibreOffice Base.
3. Livre escolha do aluno:
(a) LibreOffice Writer
(b) LibreOffice Draw
(c) LibreOffice Impress
4. Criar uma p
´
agina em formato landscape.
5. Criatividade!
5.11 4º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-3
LibreOffice Writer
5.12 4º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-4
LibreOffice Impress
L
A
T
E
X 116
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.13 4º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-1
LibreOffice Draw
Explicar a diferenc¸a entre imagem matricial e vetorial.
L
A
T
E
X 117
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 118
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.14 4º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-2
Criando a primeira p
´
agina Web
1. Liberar acesso do aluno ao Apache:
sudo chown -vR aluno /var/www/html
2. Abrir o LibreOffice Base.
3. Livre escolha do aluno:
(a) LibreOffice Writer
(b) LibreOffice Draw
(c) LibreOffice Impress
4. Criar uma p
´
agina em formato landscape.
5. Criatividade!
5.15 4º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-3
Xadrez
5.16 4º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-4
Google
1. Navegadores.
(a) Firefox
(b) Opera
(c) Google Chrome
2. Explicar o que
´
e um buscador, e que buscador
´
e diferente de navegador.
(a) Google.
(b) DuckDuckGo: levantar a quest
˜
ao da privacidade.
(c) Bing.
3. Explicar para que servem as aspas, numa busca por frase, por exemplo.
4. Princ
´
ıpios de navegac¸
˜
ao.
5. Bot
˜
oes:
(a)
(b)
(c) Home.
6. Busca livre!
(a) Observar os interesses dos alunos.
L
A
T
E
X 119
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.17 4º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-1
1. Download.
(a) Imagens.
(b) M
´
usicas: 4shared ou outro site de ”compartilhamento”.
(c) Este documento.
5.18 4º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-2
Voltemos
`
a nossa p
´
agina web!
1. Baixar e inserir imagens em /var/www/html/index.html
2. Ensinar como alterar o plano de fundo da p
´
agina, por exemplo.
3. Estimular a criatividade.
4. Auxiliar os alunos e suprir as demandas que eles apresentarem em seus
projetos (eles v
˜
ao trazer muitas!)
5.19 4º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-3
Youtube.
5.20 4º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-4
Hist
´
oria da Computac¸
˜
ao
1. O problema das cabras.
2. Riscos num machado pr
´
e-hist
´
orico.
3. Arte rupestre.
4. Tabuletas de argila.
5. C
´
odigo de Hamurabi
(a) Se isso, aquilo, sen
˜
ao, aquilo outro.
6. Video-game liberado. Atividade livre, observar as prefer
ˆ
encias dos alu-
nos.
L
A
T
E
X 120
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.21 4º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-1
Hist
´
oria da Computac¸
˜
ao
1.
´
Abaco
2. Antikythera
(a) Mostrar como o conhecimento que n
˜
ao se transmite acaba se per-
dendo.
(b) As Universidades na P
´
ersia, a Biblioteca de Alexandria, a Medicina,
a Matem
´
atica e a import
ˆ
ancia de se compartilhar o conhecimento.
3. Bussola
4. Astrol
´
abio
5. Pascaline
6. Video-game liberado. Atividade livre, observar as prefer
ˆ
encias dos alu-
nos.
5.22 4º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-2
Hist
´
oria da Computac¸
˜
ao:
a Mec
ˆ
anica
1. O tear.
2. Moinhos na Roma Antiga
(a) Trac¸
˜
ao humana.
(b) Trac¸
˜
ao animal.
(c) Trac¸
˜
ao hidr
´
aulica
.
3. Moinhos de vento no Ir
˜
a.
4. O tear mec
ˆ
anico.
5. M
´
aquina a vapor.
6. Spinning Jenny.
(a) Discuss
˜
ao: a m
´
aquina substitui o homem.
5.23 4º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-3
1. O Tear de Jacquard e o cart
˜
ao perfurado.
2. Ada Lovelace e a M
´
aquina Diferencial de Charles Babbage.
3. George Boole e a
´
Algebra Booleana.
4. Hermman Hollerith.
5. Video-game liberado. Atividade livre, observar as prefer
ˆ
encias dos alu-
nos.
L
A
T
E
X 121
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.24 4º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-4
1. O que foi a Segunda Guerra Mundial.
2. O Colossus e os ataques-surpresa dos nazistas.
3. Alan Turing.
4. Fonte para o professor: aqui e no filme ”O Jogo da Imitac¸
˜
ao”(2014).
5. Video-game liberado. Atividade livre, observar as prefer
ˆ
encias dos alu-
nos.
5.25 4º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-1
1. Hiroshima e Nagasaki: o que
´
e uma bomba at
ˆ
omica.
2. Acabou a amizade: o que foi a Guerra Fria.
3. A corrida armamentista.
4. ENIAC: a trajet
´
oria da bala de canh
˜
ao, m
´
ısseis intercontinentais e a
bomba at
ˆ
omica.
5. A bomba Castle Bravo
6. A bomba Tsar.
7. Margareth Hamilton, Katherine Johnson e a Miss
˜
ao Apollo.
8. Video-game liberado. Atividade livre, observar as prefer
ˆ
encias dos alu-
nos.
5.26 4º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-2
1. Os primeiros Mainframes.
2. Desenvolvimento do Hardware desde ent
˜
ao (focar na miniaturizac¸
˜
ao e
na queda de prec¸os).
3. B.
4. C.
5. UNIX.
6. MS-DOS.
7. Windows 3.11 at
´
e hoje.
8. Minix.
9. Linux.
10. GNU.
11. O primeiro celular.
12. O Motorola ”tijol
˜
ao”.
13. Apple 1.
14. Android.
15. Fitas magn
´
eticas.
L
A
T
E
X 122
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
16. O primeiro HD.
17. PC-XT.
18. Pentium 100.
5.27 4º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-3
teste
5.28 4º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-4
Hardware
INPUT Processing OUTPUT
INPUT
1. Teclado
2. Mouse
3. Webcam
4. Touchpad
5. Scanner
6. Um sensor ligado ao Arduino!
OUTPUT
1. Tela
2. Projetor
3. Impressora
4. Caixa de som
5. Fone de ouvido
6. Um LED ligado ao Arduino!
L
A
T
E
X 123
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.29 4º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-1
Ano 4 - m
ˆ
es 8 - aula 1: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 124
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.30 4º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-2
Ano 4 - m
ˆ
es 8 - aula 2: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 125
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.31 4º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-3
Ano 4 - m
ˆ
es 8 - aula 3: Criado com sucesso!
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
Lorem ipsum dolor sit
amet, consectetuer adipiscing
elit. Ut purus elit, vestibulum
ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu libero,
nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehi-
cula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique se-
nectus et netus et malesuada fa-
mes ac turpis egestas. Mauris ut
leo. Cras viverra metus rhoncus
sem. Nulla et lectus vestibulum
urna fringilla ultrices. Phasellus
eu tellus sit amet tortor gravida
placerat. Integer sapien est, ia-
culis in, pretium quis, viverra ac,
nunc. Praesent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, male-
suada eu, pulvinar at, mollis ac,
nulla. Curabitur auctor semper
nulla. Donec varius orci eget ri-
sus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci sit amet orci
dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 126
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5.32 4º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-4
Livro
surpresa de f
´
erias!
A Catedral e o Bazar
1. Filmes:
(a) O guia do Mochileiro das Gal
´
axias
(b) Star Wars
(c) Jornada nas Estrelas...
L
A
T
E
X 127
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 128
Cap´ıtulo 6
5º Ano: Science && bits!
129
5
COMPUTAÇÃO - 5° ANO ENSINO FUNDAMENTAL
UNIDADES TETICAS
OBJETOS DE CONHECIMENTO
HABILIDADES
Pensamento
Computacional
Estruturas de dados dinâmicas: listas e
grafos
(EF05CO01) Entender o que são estruturas dimicas e sua utilidade para representar informão.
(EF05CO02) Conhecer o conceito de listas, sendo capaz de identificar insncias do mundo real e
digital que possam ser representadas por listas (por exemplo, lista de chamada, fila, pilha de cartas,
lista de supermercado, etc.)
(EF05CO03) Conhecer o conceito de grafo, sendo capaz de identificar insncias do mundo real e
digital que possam ser representadas por grafos (por exemplo, redes sociais, mapas, etc.)
(EF05CO04) Utilizar uma representão visual para as abstrões computacionais dimicas (listas e
grafos).
Algoritmos sobre estruturas dinâmicas
(EF05CO05) Executar e analisar algoritmos simples usando listas / grafos, de forma independente e
em colaboração.
(EF05CO06) Identificar, compreender e comparar diferentes métodos (algoritmos) de busca de dados
em listas (sequencial, biria, hashing, etc.).
Mundo Digital
Arquitetura básica de computadores
(EF05CO07) Identificar os componentessicos de um computador (dispositivos de entrada/ saída,
processadores e armazenamento).
Sistema operacional
(EF05CO08) Compreender relão entre hardware e software (camadas/sistema operacional) em um
nível elementar.
Cultura Digital
Mídias digitais
(EF05CO09) Utilizar compactadores de arquivos
(EF05CO10) Integrar os diferentes formatos de arquivos
(EF05CO11) Experimentar as mídias digitais e suas convergências
Informão online e direitos autorais
(EF05CO12) Distinguir informões verdadeiras das falsas, contdos bons dos prejudiciais, e
conteúdos confiáveis
(EF05CO13) Citar fonte e materiais utilizados, levando em considerão o respeito à privacidade dos
usrios e as restrições pertinentes
Proteção da informão em jogos online
(EF05CO14) Reconhecer e refletir sobre os jogos on-line e as informões do usrio
Impactos da tecnologia digital
(EF05CO15) Expressar-se critica e criativamente na compreensão das mudanças tecnológicas no
mundo do trabalho e sobre a evolão da sociedade
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
L
A
T
E
X 131
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.1 5º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-1
H4CK3R
Alfabeto 1337:
· Como n
˜
ao ser kickado no IRC.
· BAN te conhecer.
4 B C D 3 F 6 H 1 J K L M N 0 P Q R
5 7 U V W X Y Z
P1R4T4
A = 01000001
=
4 = 00110100
L
A
T
E
X 132
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Alan Turing
Cavalheiro da Inglaterra
Her
´
oi da 2ª Guerra Mundial
Pai da Ci
ˆ
encia da Computac¸
˜
ao
Pai de todos os hackers.
L
A
T
E
X 133
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Colossus Enigma?
L
A
T
E
X 134
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
M
´
aquina de Turing
L
A
T
E
X 135
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
M
´
aquina de Turing
L
A
T
E
X 136
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Steve Jobs Steve Wozniak
L
A
T
E
X 137
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Bill
Gates
Richard Matthew Stallman
(RMS)
Linus
Torvalds
L
A
T
E
X 138
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Dennis Ritchie
Ken Thompson
Linguagens de programac¸
˜
ao
Unix
B (linguagem de programac¸
˜
ao)
C (linguagem de programac¸
˜
ao)
UTF-8
Tabelas de finais (enxa-
drismo)
Sabem porqu
ˆ
e o homem che-
gou na Lua?
Porque era um computador
que estava pilotando a nave.
A necessidade
´
e a m
˜
ae de
todas as invenc¸
˜
oes.
(Plat
˜
ao)
L
A
T
E
X 139
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Outros nomes importantes:
Blaise Pascal Charles Babbage Ada Lovelace George Boole
L
A
T
E
X 140
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
John von Neu-
mann
mem
´
oria
L
A
T
E
X 141
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
M
´
aquina de
Turing
L
A
T
E
X 142
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Arquitetura de
von Neumann
L
A
T
E
X 143
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
John Backus Fortran BNF Maurice V. Wil-
kes
L
A
T
E
X 144
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Howard Aiken Mark I Walter H. Brat-
tain
John Presper
Eckert
L
A
T
E
X 145
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
William Shoc-
kley
Robert Noyce Gordon Moore Richard Ham-
ming
L
A
T
E
X 146
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Grace Hopper Jean I. Bach E. F. Codd Stephen Cook
L
A
T
E
X 147
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Michael O. Ra-
bin
Robert Tarjan Leslie Lamport Adi Shamir
L
A
T
E
X 148
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Ronald L. Ri-
vest
Leonard Adle-
man
Whitfield Diffie Martin Hellman
L
A
T
E
X 149
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Ronald L. Ri-
vest
Adi Shamir Leonard Adle-
man
¡texto a ser exi-
bido¿
L
A
T
E
X 150
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Informac¸
˜
oes
sobre Michael Stone-
braker
L
A
T
E
X 151
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Falso: o Hacker no cinema e na televis
˜
ao.
· Hacker n
˜
ao
´
e aquele que invade computado-
res, o nome disso
´
e criminoso, mesmo.
· Hacker n
˜
ao
´
e sobre invadir computadores,
´
e
sobre constru
´
ı-los.
Verdadeiro: a grande maioria dos hackers de
verdade n
˜
ao sabe invadir nem o wifi do vizinho,
e n
˜
ao est
´
a nem interessado em aprender!
Est
˜
ao ocupados demais:
1. Ganhando dinheiro.
2. Salvando o mundo.
3. Colocando mais computadores nas escolas.
(a) Estudando.
(b) Trabalhando.
(c) Se divertindo!
(d) Construindo rob
ˆ
os.
(e) Escrevendo programas mais seguros (in-
cluindo video-games).
(f) Monitorando chuvas, tempestades, terremo-
tos e pandemias.
(g) Mandando naves e sat
´
elites para outros pla-
netas.
(h) Combatendo o Covid: (Hack the world!)
(i) Tentando achar a cura para o c
ˆ
ancer.
(j) Ensinando computac¸
˜
ao para crianc¸as nas
escolas.
(k) Cuidando da seguranc¸a de escolas, bancos,
empresas, policia, ex
´
ercito...
1. Hist
´
oria da 2ª Guerra Mundial.
L
A
T
E
X 152
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
2. Nazismo: o inimigo do meu inimigo
´
e meu amigo.
Quando capitalistas e comunistas lutaram do
mesmo lado.
3. Holocausto.
4. Guerras alavancam a tecnologia.
5. A m
´
aquina Enigma.
6. A
´
unica forma de vencer uma m
´
aquina. inteligente
´
e utilizando outra mais inteligente.
7. O jogo da Imitac¸
˜
ao.
8. A bomba at
ˆ
omica.
9. ENIAC.
10. Os primeiros computadores militares.
11. ARPANET.
12. Milnet e Internet.
13. Os primeiros Mainframes.
14. Um inseto.
15. Origem da palavra Hacker.
16. Hackers hoje.
(a) Gurus
(b) Cybersec Hackers
(c) Eletronic Hackers, os caras do baixo n
´
ıvel.
(d) White hats.
(e) Black hats.
(f) Gray hats.
(g) Red Hat.
(h) U can’t HACK if U don’t SLACK.
(i) BackTrack, Kali e distribuic¸
˜
oes especializadas.
(j) Programadores e outros Hackers
L
A
T
E
X 153
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
(k)
6.2 5º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-2
Cybersec threats: ameac¸as digitais.
1. Tiros em Columbine
2. O usu
´
ario (sempre ele)
3. Scammers 4. Carders
L
A
T
E
X 154
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
5. Haters
6. Trolls: n
˜
ao alimente!
7. Fake news:
(a) Orson Wells e os marcianos.
(b) Tiros em Columbine
(c) O caso da Escola Base.
(d) A bruxa do Guaruj
´
a: o caso Fabiane Maria de
Jesus.
(e) A baleia azul..
8. Haters: precisamos conversar sobre a Chan.
9. O tio do zapzap e a tia do Facebook: os haters
”bonzinhos”.
10. Mensagens de amor, f
´
e e esperanc¸a.
11. Disparos em massa, para o bem e para o mal.
12. Ataques de negac¸
˜
ao de servic¸o durante o Natal.
13. Chantagens.
14. Falso sequestro.
15. Auto-exposic¸
˜
ao.
16. Expose: cubra sua webcam!
17. Expose: n
˜
ao fac¸a besteira!
18. Cancelamento.
19. Worms.
20. Trojans.
21. Virus.
22. Kiddies.
23. Engenheiros sociais: O casos Mitnick e Boeing.
24. Lammers.
L
A
T
E
X 155
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
25. Tia, n
˜
ao
´
e um trote. Eu fui sequestrada.
26. Minha ”namorada”no Canad
´
a.
27. Quando a esmola
´
e demais: golpes diversos.
28. Undernet: onde comprar qualquer coisa (qualquer
coisa mesmo!).
L
A
T
E
X 156
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
29. Servic¸o secretos, intelig
ˆ
encia, ex
´
ercitos e pol
´
ıcias
digitais.
30. Coleta de dados e vigil
ˆ
ancia em massa:
NSA
Google
Facebook
Amazon
Em 200 metros, vire
`
a direita, restaurante a 2
km.
31. Linux e cyber-seguranc¸a nas escolas.
32. Os hackers de verdade: Estado e Corporac¸
˜
oes.
6.3 5º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-3
Papai Noel n
˜
ao existe, nem coelhi-
nho da p
´
ascoa!
Usu
´
ario: o negacionista da Ci
ˆ
encia de
Computac¸
˜
ao.
L
A
T
E
X 157
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Bot
˜
ao 1 Bot
˜
ao 2 Bot
˜
ao 3 Bot
˜
ao 4 Bot
˜
ao 5
L
A
T
E
X 158
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Link 1
Link 2
Link 3
Link 4
Link 5
1. Computac¸
˜
ao e mercado de trabalho.
2. Nunca duvide da capacidade do usu
´
ario!
3. O carinha do TI
4. Programador
5. A seguranc¸a
6. Custos
7. Projeto de vida
crie um roteiro para uma serie de videos cur-
tos, explicando para usuarios os principais golpes na
internet e como evita-los
V
´
ıdeo 1: Introduc¸
˜
ao aos golpes na internet -
Explicar o que s
˜
ao golpes na internet e como eles
funcionam.
V
´
ıdeo 2: Golpe do phishing - Explicar o que
´
e phishing e como os golpistas se passam por em-
presas confi
´
aveis para obter informac¸
˜
oes pessoais.
Fornecer exemplos de e-mails de phishing e mostrar
como identific
´
a-los.
V
´
ıdeo 3: Golpe do v
´
ırus - Explicar como os
v
´
ırus podem ser disseminados atrav
´
es de e-mails ou
arquivos baixados e como evitar esses golpes.
L
A
T
E
X 159
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
V
´
ıdeo 4: Golpe do cart
˜
ao de cr
´
edito - Expli-
car como os golpistas podem obter informac¸
˜
oes de
cart
˜
ao de cr
´
edito e como proteger suas informac¸
˜
oes
financeiras.
V
´
ıdeo 5: Golpe de investimento - Explicar
como os golpistas podem se passar por corretores de
investimentos confi
´
aveis e como evitar esses golpes.
V
´
ıdeo 6: Conclus
˜
ao - Revisar os principais
golpes na internet e fornecer dicas gerais sobre como
se proteger.
aravecchia@gmail.com detalhe o video 1
V
´
ıdeo 1: Introduc¸
˜
ao aos golpes na internet
T
´
ıtulo: ”Fique atento: Conhec¸a os principais
golpes na internet”
Durac¸
˜
ao: aproximadamente 5-7 minutos
Introduc¸
˜
ao: Explicar o objetivo do v
´
ıdeo e o
que ser
´
a abordado. Informar que os golpes na in-
ternet est
˜
ao se tornando cada vez mais comuns e
´
e
importante estar ciente deles para se proteger.
Definic¸
˜
ao de golpes na internet: Explicar o
que s
˜
ao golpes na internet e como eles funcio-
nam. Fornecer exemplos de golpes comuns, como
phishing, v
´
ırus, golpes de cart
˜
ao de cr
´
edito e golpes
de investimento.
M
´
etodos de ataque: Explicar como os golpis-
tas usam t
´
ecnicas de engenharia social para obter
informac¸
˜
oes pessoais e financeiras. Mostrar exem-
plos de e-mails e mensagens de texto de golpes,
L
A
T
E
X 160
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
bem como sites falsos que se parecem com sites
leg
´
ıtimos.
Conselhos de seguranc¸a: Fornecer dicas ge-
rais sobre como se proteger dos golpes na inter-
net, como manter seu software de seguranc¸a atu-
alizado, n
˜
ao clicar em links suspeitos, n
˜
ao fornecer
informac¸
˜
oes pessoais a n
˜
ao ser que voc
ˆ
e confie na
fonte e ser desconfiado de ofertas que parecem boas
demais para ser verdade.
Conclus
˜
ao: Concluir o v
´
ıdeo enfatizando a im-
port
ˆ
ancia de estar ciente dos golpes na internet e se-
guir as dicas de seguranc¸a para se proteger. Informar
que os pr
´
oximos v
´
ıdeos ir
˜
ao se aprofundar em golpes
espec
´
ıficos e como evit
´
a-los.
aravecchia@gmail.com detalhe o video 2
V
´
ıdeo 2: Golpe do phishing
T
´
ıtulo: ”Como se proteger do phishing: en-
tenda o golpe e saiba como evit
´
a-lo”
Durac¸
˜
ao: aproximadamente 5-7 minutos
Introduc¸
˜
ao: Explicar o objetivo do v
´
ıdeo e o
que ser
´
a abordado. Informar que o phishing
´
e um
dos golpes mais comuns na internet e
´
e importante
estar ciente dele para se proteger.
Definic¸
˜
ao de phishing: Explicar o que
´
e
phishing e como os golpistas se passam por em-
presas confi
´
aveis para obter informac¸
˜
oes pessoais.
Fornecer exemplos de e-mails de phishing, como
solicitac¸
˜
oes de senha ou informac¸
˜
oes de cart
˜
ao de
cr
´
edito.
L
A
T
E
X 161
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Identificando e-mails de phishing: Mostrar
como identificar e-mails de phishing, como erros
de ortografia, URLs suspeitos e solicitac¸
˜
oes de
informac¸
˜
oes pessoais. Explicar a import
ˆ
ancia de n
˜
ao
clicar em links ou fornecer informac¸
˜
oes pessoais sem
antes verificar a veracidade da fonte.
Conselhos de seguranc¸a: Fornecer dicas ge-
rais sobre como se proteger do phishing, como n
˜
ao
clicar em links suspeitos, n
˜
ao fornecer informac¸
˜
oes
pessoais a n
˜
ao ser que voc
ˆ
e confie na fonte, usar fer-
ramentas de seguranc¸a como filtros de spam e ser
desconfiado de e-mails que parecem estranhos.
Conclus
˜
ao: Concluir o v
´
ıdeo enfatizando a im-
port
ˆ
ancia de estar ciente do phishing e seguir as di-
cas de seguranc¸a para se proteger. Informar que os
pr
´
oximos v
´
ıdeos ir
˜
ao se aprofundar em outros golpes
espec
´
ıficos e como evit
´
a-los.
aravecchia@gmail.com detalhe o video 3
V
´
ıdeo 3: Golpe do v
´
ırus
T
´
ıtulo: ”N
˜
ao caia na armadilha: Como se pro-
teger dos v
´
ırus na internet”
Durac¸
˜
ao: aproximadamente 5-7 minutos
Introduc¸
˜
ao: Explicar o objetivo do v
´
ıdeo e o
que ser
´
a abordado. Informar que os v
´
ırus na inter-
net s
˜
ao uma ameac¸a real e
´
e importante estar ciente
deles para se proteger.
Definic¸
˜
ao de v
´
ırus: Explicar o que s
˜
ao v
´
ırus
e como eles podem ser disseminados atrav
´
es de e-
mails ou arquivos baixados. Fornecer exemplos de
L
A
T
E
X 162
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
v
´
ırus comuns, como v
´
ırus de ransomware, v
´
ırus de
Trojan e v
´
ırus de spyware.
Identificando v
´
ırus: Mostrar como identificar
v
´
ırus, como mensagens de erro estranhas, lentid
˜
ao
do computador e pop-ups suspeitos. Explicar a im-
port
ˆ
ancia de manter seu software de seguranc¸a atu-
alizado e usar um firewall para se proteger.
Conselhos de seguranc¸a: Fornecer dicas ge-
rais sobre como se proteger dos v
´
ırus, como n
˜
ao abrir
e-mails ou arquivos suspeitos, n
˜
ao clicar em links
suspeitos, manter seu software de seguranc¸a atua-
lizado e fazer backup de seus arquivos importantes.
Conclus
˜
ao: Concluir o v
´
ıdeo enfatizando a im-
port
ˆ
ancia de estar ciente dos v
´
ırus na internet e se-
guir as dicas de seguranc¸a para se proteger. Informar
que os pr
´
oximos v
´
ıdeos ir
˜
ao se aprofundar em outros
golpes espec
´
ıficos e como evit
´
a-los.
aravecchia@gmail.com detalhe o video 4
V
´
ıdeo 4: Golpe do cart
˜
ao de cr
´
edito
T
´
ıtulo: ”Fique alerta: Como se proteger dos
golpes de cart
˜
ao de cr
´
edito na internet”
Durac¸
˜
ao: aproximadamente 5-7 minutos
Introduc¸
˜
ao: Explicar o objetivo do v
´
ıdeo e o
que ser
´
a abordado. Informar que os golpes de cart
˜
ao
de cr
´
edito na internet s
˜
ao uma ameac¸a real e
´
e impor-
tante estar ciente deles para se proteger.
Definic¸
˜
ao de golpe de cart
˜
ao de cr
´
edito: Ex-
plicar como os golpistas podem obter informac¸
˜
oes de
cart
˜
ao de cr
´
edito e como esses golpes funcionam.
L
A
T
E
X 163
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Fornecer exemplos de golpes comuns, como roubo
de informac¸
˜
oes de cart
˜
ao de cr
´
edito atrav
´
es de sites
falsos, phishing e v
´
ırus.
Identificando golpes de cart
˜
ao de cr
´
edito:
Mostrar como identificar tentativas de golpe de cart
˜
ao
de cr
´
edito, como cobranc¸as suspeitas em sua conta
ou mensagens de alerta de fraude. Explicar a im-
port
ˆ
ancia de monitorar suas contas regularmente e
ficar atento a quaisquer atividades suspeitas.
Conselhos de seguranc¸a: Fornecer dicas ge-
rais sobre como se proteger dos golpes de cart
˜
ao de
cr
´
edito, como n
˜
ao fornecer informac¸
˜
oes de cart
˜
ao de
cr
´
edito a n
˜
ao ser que voc
ˆ
e confie na fonte, usar se-
nhas fortes e protegidas, evitar compras em sites des-
conhecidos e usar ferramentas de seguranc¸a para
proteger suas informac¸
˜
oes financeiras.
Conclus
˜
ao: Concluir o v
´
ıdeo enfatizando a im-
port
ˆ
ancia de estar ciente dos golpes de cart
˜
ao de
cr
´
edito na internet e seguir as dicas de seguranc¸a
para se proteger. Informar que os pr
´
oximos v
´
ıdeos
ir
˜
ao se aprofundar em outros golpes espec
´
ıficos e
como evit
´
a-los.
aravecchia@gmail.com detalhe o video 5
V
´
ıdeo 5: Golpe de investimento
T
´
ıtulo: ”Cuidado com as armadilhas: Como
se proteger dos golpes de investimento na internet”
Durac¸
˜
ao: aproximadamente 5-7 minutos
L
A
T
E
X 164
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Introduc¸
˜
ao: Explicar o objetivo do v
´
ıdeo e o
que ser
´
a abordado. Informar que os golpes de inves-
timento na internet s
˜
ao uma ameac¸a real e
´
e impor-
tante estar ciente deles para se proteger.
Definic¸
˜
ao de golpe de investimento: Explicar
como os golpistas podem se passar por corretores de
investimentos confi
´
aveis e como esses golpes funci-
onam. Fornecer exemplos de golpes comuns, como
ofertas de investimento falsas, esquemas Ponzi e gol-
pes de criptomoedas.
Identificando golpes de investimento: Mostrar
como identificar tentativas de golpe de investimento,
como ofertas de investimento que parecem boas de-
mais para ser verdade, promessas de retornos im-
poss
´
ıveis, e solicitac¸
˜
oes de investimentos de correto-
res desconhecidos. Explicar a import
ˆ
ancia de fazer
sua pr
´
opria pesquisa antes de investir e verificar a
veracidade da fonte.
Conselhos de seguranc¸a: Fornecer dicas ge-
rais sobre como se proteger dos golpes de investi-
mento, como fazer sua pr
´
opria pesquisa antes de in-
vestir, n
˜
ao ceder
`
a press
˜
ao para investir rapidamente,
evitar corretores desconhecidos e n
˜
ao investir mais
do que voc
ˆ
e pode perder.
Conclus
˜
ao: Concluir o v
´
ıdeo enfatizando a
import
ˆ
ancia de estar ciente dos golpes de investi-
mento na internet e seguir as dicas de seguranc¸a para
se proteger. Informar que os pr
´
oximos v
´
ıdeos ir
˜
ao
se aprofundar em outros golpes espec
´
ıficos e como
evit
´
a-los.
L
A
T
E
X 165
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
aravecchia@gmail.com detalhe o video 6
V
´
ıdeo 6: Conclus
˜
ao
T
´
ıtulo: ”Esteja sempre protegido: Resumo
dos principais golpes na internet e dicas para se pro-
teger”
Durac¸
˜
ao: aproximadamente 5-7 minutos
Introduc¸
˜
ao: Explicar o objetivo do v
´
ıdeo e o
que ser
´
a abordado. Informar que os golpes na in-
ternet est
˜
ao se tornando cada vez mais comuns e
´
e
importante estar ciente deles para se proteger.
Revis
˜
ao dos principais golpes: Revisar os
principais golpes abordados nos v
´
ıdeos anteriores,
incluindo phishing, v
´
ırus, golpes de cart
˜
ao de cr
´
edito
e golpes de investimento.
Dicas gerais de seguranc¸a: Fornecer dicas
gerais sobre como se proteger dos golpes na inter-
net, como manter seu software de seguranc¸a atu-
alizado, n
˜
ao clicar em links suspeitos, n
˜
ao fornecer
informac¸
˜
oes pessoais a n
˜
ao ser que voc
ˆ
e confie na
fonte, monitorar suas contas regularmente e ser des-
confiado de ofertas que parecem boas demais para
ser verdade.
Conclus
˜
ao: Concluir o v
´
ıdeo enfatizando a im-
port
ˆ
ancia de estar ciente dos golpes na internet e se-
guir as dicas de seguranc¸a para se proteger. Informar
que os v
´
ıdeos foram um guia para entender os prin-
cipais golpes e como evit
´
a-los, e que
´
e importante
continuar atualizado e se informando para se prote-
ger contra novos tipos de golpes.
L
A
T
E
X 166
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.4 5º Ano - M
ˆ
es 1 - Aula-4
Um rob
ˆ
o vai tomar seu emprego.
N
˜
ao, p
´
era!
Uber
AirBNB
Boston Dynamics
SpaceX
ChatGPT
Colheitadeira de cana
Estudem, meninos e meninas!
Estudem.
Continem estudando!
6.5 5º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-1
I ♡\bin\ bash
1. Shell
2. Porqu
ˆ
e shell
´
e importante (trocando em mi
´
udos)
3. Abrindo o terminal
4. pwd
5. ls
6. cp
7. mv
8. ssh
9. Desafio: #tangodown
L
A
T
E
X 167
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.6 5º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-2
Arduino
Bora piscar luzinhas!
6.7 5º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-3
Arduino
Bora piscar luzinhas!
L
A
T
E
X 168
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.8 5º Ano - M
ˆ
es 2 - Aula-4
I ♡\bin\ bash
1. Abrindo o terminal
2. pwd
3. ls
4. cp
5. mv
6. ssh
7. Desafio: #tangodown
6.9 5º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-1
I ♡\bin\ bash
1. Abrindo o terminal
2. pwd
3. ls
4. cp
5. mv
6. ssh
7. Desafio: #tangodown
L
A
T
E
X 169
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.10 5º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-2
1 >>> a=3
2 >>> b=5
3 >>> p r i n t a+b
4 8
5 >>> p r i n t ab
6 15
1
2 >>> f o r i in range (0 ,1 000) :
3 . . . p r i n t i
4 . . . i = i +1
5 . . .
L
A
T
E
X 170
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
1 %C e r t a i n l y ! Here i s a more d e t a i l e d e x p l a n a t i o n of t h e t o p i c s covered i n
the Python cheat sheet :
2
3 %Basic Syntax
4
5 %Python i s a high l e v e l , i n t e r p r e t e d language , which means t h a t i t i s
executed by an i n t e r p r e t e r ra t h e r than being compiled i n t o machine
code . Th i s makes i t e a s i e r to w r i t e and debug Python code , but a l so
means t h a t i t may be slower than compiled languages l i k e C or C++.
6 Python i s case s e n s i t i v e , which means t h a t v a r i a b l e s and function names
are t r e a t e d as d i s t i n c t based on whether they are w r i t t e n i n uppercase
or lowercase l e t t e r s .
7 I n d e n t a t i o n i s used to denote blocks of code in Python . This means t h a t
st a tement s t h a t are pa r t o f t he same b l ock of code ( e . g . the body of a
fo r loop or an i f stateme nt ) must be i n dented by th e same number of
spaces o r tabs .
8 Li n es ending in a bac ksl ash ( ) are co n t i n ued on the ne x t l i n e . This i s
o f t e n used t o s p l i t lo n g l i n e s o f code over m u l t i p l e l i n e s f o r
r e a d a b i l i t y .
9 %Single l i n e comments s t a r t wi t h a pound si g n ( # ) . Anyth i ng f o l l o w i n g the
pound si g n on the same l i n e i s t r e a t e d as a comment and i s ignore d by
the i n t e r p r e t e r .
10 M u l t i l i n e s t r i n g s can be denoted usi n g t r i p l e quotes ( or ) . This
i s o f t e n used to w r i t e l o ng comments t h a t span m u l t i p l e l i n e s , o r to
i n c l u d e la r g e block s of t e x t i n a Python program .
11
12 %V a r i a b l e s and Data Types
13
14 %V a r i a b l e s i n Python are used to s t o r e va lues . They are assigned u sing the
equals sig n ( = ) . For example :
15
16 %x = 10
17 %message = Hello , worl d !
18
19 %Python has a number o f b u i l t i n data types , i n c l u d i n g i n t e g e r s ( i n t ) ,
f l o a t i n g p o i n t numbers ( f l o a t ) , and s t r i n g s ( s t r ) . For example :
20
21 %x = 10 # i n t e g e r
22 %y = 3.14 # f l o a t i n g p o i n t number
23 %message = Hello , worl d ! # s t r i n g
24
25 %L i s t s and d i c t i o n a r i e s are also commonly used data t ypes i n Python . L i s t s
are ordered c o l l e c t i o n s of items , and can c o n t a i n elements of any
data typ e . D i c t i o n a r i e s are unordered c o l l e c t i o n s of keyvalu e p a i r s .
For example :
26
27 %numbers = [ 1 , 2 , 3 , 4 , 5 ] # l i s t o f i n t e g e r s
28 %names = [ A l i c e , Bob , C h a r l i e ] # l i s t o f s t r i n g s
29 %person = { name : A l i c e , age : 30 , c i t y : New York } # d i c t i o n a r y
30
31 %You can use t he type ( ) f u n c t i o n to determine the typ e of a v a r i a b l e . For
example :
32
33 %p r i n t ( type ( x ) ) # p r i n t s < c l a s s i n t >
34 %p r i n t ( type ( message ) ) # p r i n t s < c la ss s t r >
35
36 %Opera tors
37
38 %Python has a number o f o p er a t o rs t h a t can be used t o perform v a ri o u s
op e r a t i o n s on v a r i a b l e s . These i n c l u d e :
39 A r i t h m e t i c op e r at o r s : + ( a d d i t i o n ) , ( s u b t r a c t i o n ) , ( m u l t i p l i c a t i o n ) , /
( d i v i s i o n ) , % ( modulus )
40 Assignment o pe r a t or s : = ( assignment ) , += ( add and as sign ) , = ( s u b t r a c t
L
A
T
E
X 171
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
and assig n ) , = ( m u l t i p l y and a s sign ) , /= ( d i v i d e and a ssign )
41 Comparison o pe r a t o r s : == ( equal t o ) , != ( not equal t o ) , > ( g r e a t e r than ) ,
< ( l e s s than ) , >= ( g r e a t e r than or equal t o ) , <= ( l e s s than or equal
to )
42 The i s o p e r a t o r i s used t o t e s t whether two v a r i a b l e s r e f e r to the same
o b j e c t . For example :
43
44 %aravecchia@gmail . com
45 con t inue , please
46
47 %C e r t a i n l y ! Here i s th e remainder o f th e d e t a i l e d ex p l a n a t i o n o f the
t o p i c s covered i n the Python cheat sheet :
48
49 %Operators ( continue d )
50
51 %The i s o p e r a t o r i s used t o t e s t whether two v a r i a b l e s r e f e r to t he same
o b j e c t . For example :
52
53 %x = [ 1 , 2 , 3]
54 y = x
55 z = [ 1 , 2 , 3 ]
56 %p r i n t ( x i s y ) # p r i n t s True
57 %p r i n t ( x i s z ) # p r i n t s False
58
59 %The i n o pe r a t o r i s used t o t e s t whether an element i s c o n t a i n e d i n a l i s t
or d i c t i o n a r y . For example :
60
61 %numbers = [ 1 , 2 , 3 , 4 , 5 ]
62 %p r i n t (3 i n numbers ) # p r i n t s True
63 %p r i n t (6 i n numbers ) # p r i n t s False
64 %person = { name : A l i c e , age : 30 , c i t y : New York }
65 %p r i n t ( name i n person ) # p r i n t s True
66 %p r i n t ( e m ail i n person ) # p r i n t s False
67
68 %Co n t r o l S t r u c t u r e s
69
70 %Python has s e v e r a l c o n t r o l s t r u c t u r e s t h a t can be used t o c o n t r o l the
f l o w o f a program . These i n c l u d e :
71 %I f / e l i f / els e s tatemen ts : These are used to execute a bl o c k o f code based
on a c o n d i t i o n . For example :
72
73 x = 10
74 i f x > 5 :
75 p r i n t ( x i s gr e a t e r than 5 )
76 e l i f x < 5:
77 p r i n t ( x i s le s s than 5 )
78 e l s e :
79 p r i n t ( x i s equal t o 5 )
80
81 For loop s : These are used t o i t e r a t e over a sequence o f it e ms . For example
:
82
83 numbers = [ 1 , 2 , 3 , 4 , 5]
84 f o r number i n numbers :
85 p r i n t ( number )
86
87 While lo ops : These are used t o re peat a b l ock of code u n t i l a c o n d i t i o n i s
met . For example :
88
89 x = 0
90 w h i l e x < 5:
91 p r i n t ( x )
92 x += 1
93
L
A
T
E
X 172
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
94 %The range ( ) f u n c t i o n i s of t e n used i n f o r loops t o generate a sequence o f
numbers . For example :
95
96 %f o r i i n range ( 5 ) :
97 p r i n t ( i )
98
99 %This w i l l p r i n t the numbers 0 through 4 .
100 The break and cont i nue statem e nts can be used t o c o n t r o l the fl o w o f a
loo p . The break s tateme nt i s used t o e x i t a lo o p prema t urely , w h i l e
the co nt i nue stateme nt i s used t o s k i p t h e remainder o f th e c u r r e n t
i t e r a t i o n and move on t o the next one . For example :
101
102 %f o r i i n range (1 0 ) :
103 i f i % 2 == 0 :
104 c o n ti n ue
105 p r i n t ( i )
106
107 %This w i l l p r i n t the odd numbers from 1 t o 9 .
108
109 %Fu n c t i o n s
110
111 %Python f u n c t i o n s are de f in e d usin g the def keyword . They can take
arguments , and can r e t u r n a value us ing the r e t u r n keyword . For
example :
112 %
113 %def add ( x , y ) :
114 r e t u r n x + y
115 r e s u l t = add (1 0 , 20)
116 %p r i n t ( r e s u l t ) # p r i n t s 3 0
117
118 %Python has a number o f b u i l t i n fu n c t i o n s , such as p r i n t ( ) , len ( ) , and
range ( ) . These f u n c t i o n s can be c a l l e d l i k e any o th er f u n c t i o n . For
example :
119
120 %numbers = [ 1 , 2 , 3 , 4 , 5
121
122 %aravecchia@gmail . com
123 con t inue , please
124
125 %C e r t a i n l y ! Here i s th e remainder o f th e d e t a i l e d ex p l a n a t i o n o f the
t o p i c s covered i n the Python cheat sheet :
126
127 %Fu n c t i o n s ( c o n t inued )
128
129 %Python f u n c t i o n s are de f in e d usin g the def keyword . They can take
arguments , and can r e t u r n a value us ing the r e t u r n keyword . For
example :
130
131 %def add ( x , y ) :
132 r e t u r n x + y
133 r e s u l t = add (1 0 , 20)
134 %p r i n t ( r e s u l t ) # p r i n t s 3 0
135
136 %Python has a number o f b u i l t i n fu n c t i o n s , such as p r i n t ( ) , len ( ) , and
range ( ) . These f u n c t i o n s can be c a l l e d l i k e any o th er f u n c t i o n . For
example :
137
138 %numbers = [ 1 , 2 , 3 , 4 , 5 ]
139 %p r i n t ( l e n ( numbers ) ) # p r i n t s 5
140 %f o r i i n range ( 5 ) :
141 %p r i n t ( i )
142
143 %You can a ls o d e f i n e your own f u n c t i o n s i n Python . For example :
144
L
A
T
E
X 173
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
145 %def g r e e t ( name) :
146 %p r i n t ( Hel l o , + name + ! )
147 %gr e e t ( A l i c e ) # p r i n t s Hello , A l i c e !
148 %gr e e t ( Bob ) # p r i n t s H ello , Bob !
149
150 I hope t h i s d e t a i l e d e x p l a n a t i o n of the t o p i c s covered i n the Python cheat
sheet i s h e l p f u l ! Let me know i f you have any q ues t i on s o r i f you
would l i k e more i n f o r m a t i o n on any o f these t o p i c s .
6.11 5º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-3
6.12 5º Ano - M
ˆ
es 3 - Aula-4
LibreOffice Calc
L
A
T
E
X 174
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.13 5º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-1
Ano 5 - m
ˆ
es 4 - aula 1: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 175
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 176
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.14 5º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-2
Ano 5 - m
ˆ
es 4 - aula 2: Criado com sucesso! Lorem
ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Ut
purus elit, vestibulum ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gravida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget, consectetuer id, vulputate a,
magna. Donec vehicula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique senectus et netus et ma-
lesuada fames ac turpis egestas. Mauris ut leo. Cras
viverra metus rhoncus sem. Nulla et lectus vestibu-
lum urna fringilla ultrices. Phasellus eu tellus sit amet
tortor gravida placerat. Integer sapien est, iaculis in,
pretium quis, viverra ac, nunc. Praesent eget sem vel
leo ultrices bibendum. Aenean faucibus. Morbi dolor
nulla, malesuada eu, pulvinar at, mollis ac, nulla. Cu-
rabitur auctor semper nulla. Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi, congue eu, accumsan eleifend,
sagittis quis, diam. Duis eget orci sit amet orci dignis-
sim rutrum.
L
A
T
E
X 177
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adi-
piscing elit. Ut purus elit, vestibulum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis. Curabitur dictum gravida mau-
ris. Nam arcu libero, nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque habitant morbi tristique senectus
et netus et malesuada fames ac turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra metus rhoncus sem. Nulla et
lectus vestibulum urna fringilla ultrices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor gravida placerat. Integer sapien
est, iaculis in, pretium quis, viverra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, malesuada eu, pulvinar at,
mollis ac, nulla. Curabitur auctor semper nulla. Do-
nec varius orci eget risus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis, diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 178
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.15 5º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-3
Ano 5 - m
ˆ
es 4 - aula 3: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 179
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 180
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.16 5º Ano - M
ˆ
es 4 - Aula-4
Ano 5 - m
ˆ
es 4 - aula 4: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 181
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 182
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.17 5º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-1
Ano 5 - m
ˆ
es 5 - aula 1: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 183
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 184
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.18 5º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-2
Ano 5 - m
ˆ
es 5 - aula 2: Criado com sucesso! Lorem
ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Ut
purus elit, vestibulum ut, placerat ac, adipiscing vi-
tae, felis. Curabitur dictum gravida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget, consectetuer id, vulputate a,
magna. Donec vehicula augue eu neque. Pellentes-
que habitant morbi tristique senectus et netus et ma-
lesuada fames ac turpis egestas. Mauris ut leo. Cras
viverra metus rhoncus sem. Nulla et lectus vestibu-
lum urna fringilla ultrices. Phasellus eu tellus sit amet
tortor gravida placerat. Integer sapien est, iaculis in,
pretium quis, viverra ac, nunc. Praesent eget sem vel
leo ultrices bibendum. Aenean faucibus. Morbi dolor
nulla, malesuada eu, pulvinar at, mollis ac, nulla. Cu-
rabitur auctor semper nulla. Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi, congue eu, accumsan eleifend,
sagittis quis, diam. Duis eget orci sit amet orci dignis-
sim rutrum.
L
A
T
E
X 185
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adi-
piscing elit. Ut purus elit, vestibulum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis. Curabitur dictum gravida mau-
ris. Nam arcu libero, nonummy eget, consectetuer id,
vulputate a, magna. Donec vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque habitant morbi tristique senectus
et netus et malesuada fames ac turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra metus rhoncus sem. Nulla et
lectus vestibulum urna fringilla ultrices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor gravida placerat. Integer sapien
est, iaculis in, pretium quis, viverra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo ultrices bibendum. Aenean fau-
cibus. Morbi dolor nulla, malesuada eu, pulvinar at,
mollis ac, nulla. Curabitur auctor semper nulla. Do-
nec varius orci eget risus. Duis nibh mi, congue eu,
accumsan eleifend, sagittis quis, diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim rutrum.
L
A
T
E
X 186
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.19 5º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-3
Ano 5 - m
ˆ
es 5 - aula 3: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 187
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 188
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.20 5º Ano - M
ˆ
es 5 - Aula-4
Ano 5 - m
ˆ
es 5 - aula 4: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 189
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 190
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.21 5º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-1
Ano 5 - m
ˆ
es 6 - aula 1: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 191
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 192
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.22 5º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-2
Ano 5 - m
ˆ
es 6 - aula 2: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 193
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 194
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.23 5º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-3
Ano 5 - m
ˆ
es 6 - aula 3: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 195
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 196
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.24 5º Ano - M
ˆ
es 6 - Aula-4
Ano 5 - m
ˆ
es 6 - aula 4: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 197
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 198
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.25 5º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-1
Ano 5 - m
ˆ
es 7 - aula 1: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 199
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 200
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.26 5º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-2
Ano 5 - m
ˆ
es 7 - aula 2: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 201
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 202
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.27 5º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-3
Ano 5 - m
ˆ
es 7 - aula 3: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 203
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 204
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.28 5º Ano - M
ˆ
es 7 - Aula-4
Ano 5 - m
ˆ
es 7 - aula 4: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 205
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 206
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.29 5º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-1
Ano 5 - m
ˆ
es 8 - aula 1: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 207
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 208
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.30 5º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-2
Ano 5 - m
ˆ
es 8 - aula 2: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 209
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 210
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.31 5º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-3
Ano 5 - m
ˆ
es 8 - aula 3: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 211
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 212
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
6.32 5º Ano - M
ˆ
es 8 - Aula-4
Ano 5 - m
ˆ
es 8 - aula 4: Criado com sucesso!
L
A
T
E
X 213
ABC da Inform
´
atica FLISoL Smith && Aravecchia && all
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
Lorem ipsum
dolor sit amet, consec-
tetuer adipiscing elit.
Ut purus elit, vestibu-
lum ut, placerat ac,
adipiscing vitae, felis.
Curabitur dictum gra-
vida mauris. Nam arcu
libero, nonummy eget,
consectetuer id, vulpu-
tate a, magna. Donec
vehicula augue eu ne-
que. Pellentesque ha-
bitant morbi tristique
senectus et netus et
malesuada fames ac
turpis egestas. Mau-
ris ut leo. Cras viverra
metus rhoncus sem.
Nulla et lectus vesti-
bulum urna fringilla ul-
trices. Phasellus eu
tellus sit amet tortor
gravida placerat. In-
teger sapien est, iacu-
lis in, pretium quis, vi-
verra ac, nunc. Prae-
sent eget sem vel leo
ultrices bibendum. Ae-
nean faucibus. Morbi
dolor nulla, malesuada
eu, pulvinar at, mol-
lis ac, nulla. Curabitur
auctor semper nulla.
Donec varius orci eget
risus. Duis nibh mi,
congue eu, accumsan
eleifend, sagittis quis,
diam. Duis eget orci
sit amet orci dignissim
rutrum.
L
A
T
E
X 214
Cap´ıtulo 7
Querida professora desesperada...
215